การศึกษานี้ดำเนินการโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็น ไปได้ของการใช้น้ำเสียจากชุมชนมหาวิทยาลัยขอนแก่นเพื่อการเกษตร ผลกระทบของน้ำเสียต่อการเจริญเติบโตของพืช ลักษณะสมบัติทางกายภาพ เคมี และชีวภาพของดิน และบทบาทของดินในการบำบัดน้ำเสียโดยแบ่งการ ศึกษาออกเป็น 6 การทดลองย่อย คือ 1. การศึกษาผลกระทบของน้ำเสีย ต่อการเจริญเติบโตของพืชในระดับเรือนทดลอง โดยปลูกพืช 17 ชนิดใน กระถางให้ได้รับน้ำแตกต่างกัน 3 ชนิด ได้แก่ น้ำเสียไม่ผ่านการบำบัด, น้ำเสียผ่านการบำบัด และน้ำปกติ ในดิน 2 ชุด คือ ดินดอนชุดยโสธร และดินนาชุดร้อยเอ็ด 2. การศึกษาภาคสนามเป็นการปลูกพืช 14 ชนิด ในพื้นที่ศึกษาที่เป็นดินดอนชุดยโสธร ให้ได้รับน้ำแตกต่างกัน 3 ชนิด (เช่นเดียวกับการทดลองที่ 1) 3. การศึกษาผลกระทบของน้ำเสียต่อ ลักษณะสมบัติทางกายภาพของดินเฉพาะค่าความหนาแน่นรวม 4. การศึกษาผลกระทบของน้ำเสียต่อลักษณะสมบัติทางเคมีของดิน ประกอบด้วย pH, ปริมาณอินทรียวัตถุ (OM), Total N, Available P, Exchangeable K, ปริมาณซัลเฟต (SO42-) และคลอไรด์ (Cl-) และมีการวิเคราะห์ปริมาณ N,P,K ในพืชบางชนิด 5. ผลกระทบต่อ ชีวภาพของดิน วัดกิจกรรมของจุลินทรีย์ดินโดยการวัดปริมาตรก๊าซคาร์บอน ไดออกไซด์ที่ถูกปลดปล่อยในเวลา 7, 14 และ 21 วัน เพื่อตรวจสอบ ความแตกต่างของกิจกรรมจุลินทรีย์ในดินที่ได้รับน้ำเสียเปรียบเทียบกับ น้ำปกติ 6. บทบาทของดินในการบำบัดน้ำเสีย ทำการวิเคราะห์ค่า pH, BOD และความขุ่น ในน้ำเสียที่ซึมผ่านกระบอกดินที่ระดับความลึก 25 ซม. เปรียบเทียบกับน้ำเสียก่อนทดลอง ผลการศึกษาในเรือนทดลองพบว่าพืชที่ได้รับน้ำเสียทั้งผ่านและไม่ ผ่านการบำบัดมีการเจริญเติบโตสูงกว่าพืชที่ได้รับน้ำปกติอย่างมีนัย สำคัญทางสถิติ โดยพืชที่ได้รับน้ำเสียไม่ผ่านการบำบัด มีน้ำหนักสด น้ำหนักแห้ง และความสูงเฉลี่ยรวมตามลำดับคือ 44.65 กรัม/ต้น, 16.99 กรัม/ต้น และ 36.38 ซม. ในดินดอนชุดยโสธร และ 61.71 กรัม/ต้น, 23.42 กรัม/ต้น และ 41.16 ซม.ในดินนาชุดร้อยเอ็ด ส่วนพืชที่ได้รับน้ำปกติมีค่าเท่ากับมีค่าเท่ากับ 21.44 กรัม/ต้น, 8.76 กรัม/ต้น และ 26.13 ซม. ในดินดอนชุดยโสธร และ 37.41 กรัม/ต้น, 14.16 กรัม/ต้น และ 37.41ซม. ในดินนาชุดร้อยเอ็ด สำหรับผลการทดลองภาคสนามก็เป็นไปในทิศทางเดียวกัน คือ พืชที่ได้รับน้ำเสียไม่ผ่านการบำบัด มีการเจริญเติบโตสูงกว่าพืชที่ได้รับ น้ำปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนั้นข้อมูลการศึกษายังแสดงว่า ธาตุอาหารไนโตรเจน (N) ในพืชที่ได้รับน้ำเสียไม่ผ่านการบำบัดมี ปริมาณสูงกว่าพืชที่ได้รับน้ำปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ น้ำเสียทั้ง 2 ชนิดไม่มีผลกระทบต่อความหนาแน่นรวมของดิน ส่วนลักษณะสมบัติ ทางเคมีของดินน้ำเสียทั้งที่ผ่านและไม่ผ่านการบำบัดมีผลทำให้ค่า pH, ปริมาณ Available P, Exchangeable K และ (SO42-) เพิ่มขึ้น โดยในน้ำเสียไม่ผ่านการบำบัด มีค่าตามลำดับดังนี้ 7.03, 5.64 ppm, 57.93 ppm และ 18.67 ppm ในดินดอนชุดยโสธร และ 7.39, 7.61 ppm, 57.54 ppm และ 20.67 ppm ในดินนาชุดร้อยเอ็ด ซึ่งสูงกว่าดินที่ได้รับน้ำปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่มีค่าเท่ากับ 6.58, 4.63 ppm, 46.83 ppm และ 12.36 ppm ในดินดอนชุดยโสธร และ 7.11, 4.64 ppm, 54.62 ppm และ 15.33 ppm ในดินนา ชุดร้อยเอ็ดแต่ปริมาณ OM และ Total N ไม่แตกต่างกันทางสถิติ สำหรับผลต่อกิจกรรมของจุลินทรีย์ดินในช่วงเวลา 21 วัน น้ำเสียที่ไม่ผ่านการบำบัดมีการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ มากกว่าน้ำเสียที่ผ่านการบำบัด และน้ำปกติอย่างมีนัยสำคัญทาง สถิติเรียงตามลำดับดังนี้ 1,452 mg/Kg, 835 mg/Kg และ 821 mg/Kg ในดินดอนชุดยโสธร และ 1,415 mg/Kg, 967 mg/Kg และ 955 mg/Kg ในดินนาชุดร้อยเอ็ด ส่วนบทบาทของดิน ในการบำบัด น้ำเสียพบว่า มีระดับความลึกเดียวกัน (25 ซม.) ดินนาชุดร้อยเอ็ด สามารถลดค่า BOD และความขุ่นได้ดีกว่าดินดอนชุดยโสธร และลักษณะ สมบัติของน้ำเสียจะดีขึ้นตามความลึกที่ซึมผ่านชั้นดิน แต่ในดินนา ชุดร้อยเอ็ด ที่ระดับความลึก 65 ซม. และ 90 ซม. น้ำเสียไม่ สามารถซึมผ่านได้ในช่วงระยะเวลาที่ศึกษา