การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาพสังคม และเศรษฐกิจบางประการของเกษตรกรผู้ปลูกมะเขือเทศลูกผสม เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์แบบตลาดข้อตกลง ในจังหวัดขอนแก่น 2) ศึกษา สภาพการปลูกมะเขือเทศลูกผสมเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์แบบตลาดข้อตกลง ของเกษตรกร 3) การดำเนินงานส่งเสริมการปลูกมะเขือเทศ ลูกผสมเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์แบบตลาดข้อตกลง 4) ความคิดเห็น ของเกษตรกรที่มีต่อการส่งเสริมการปลูกมะเขือเทศลูกผสมเพื่อ ผลิตเมล็ดพันธุ์แบบตลาดข้อตกลง กลุ่มตัวอย่างในการวิจัย ประกอบด้วย เกษตรกรผู้ปลูกมะเขือเทศลูกผสมเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ แบบตลาดข้อตกลงปี พ.ศ.2535 ในจังหวัดขอนแก่น สมาชิกบริษัท เอ จี ซีดส์ จำกัด จำนวน 183 คน และเกษตรกรสมาชิกบริษัท อดัมส์เอ็นเตอร์ไพรเซส จำกัด จำนวน 43 คน รวมทั้งสิ้น 226 คน ซึ่งได้มาโดยวิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน และใช้แบบสัมภาษณ์เป็น เครื่องมือเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลใช้คอมพิวเตอร์โปรแกรม SPSS และใช้สถิติค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่า t-test และค่า F-test ผลการวิจัย มีดังนี้ เกษตรกรมีอายุเฉลี่ย 39.4 ปี มีแรงงานในครอบครัว เฉลี่ย 2.7 คน มีพื้นที่ถือครองทางการเกษตรเฉลี่ยครอบครัวละ 26.5 ไร่ ทำนาข้าวเป็นอาชีพหลัก และปลูกมะเขือเทศผลิต เมล็ดพันธุ์เป็นอาชีพรอง เคยปลูกมะเขือเทศผลิตเมล็ดพันธุ์ มาแล้วเฉลี่ยครอบครัวละ 4.3 ปี มีพื้นที่ปลูกมะเขือเทศเฉลี่ย ครอบครัวละ 1.4 งาน ได้รับผลผลิตเมล็ดพันธุ์เฉลี่ย 23.8 กิโลกรัมต่อไร่ ราคาตกลงการรับซื้อเฉลี่ยกิโลกรัมละ 1,844.2 บาท มีรายได้จากการขายเมล็ดพันธุ์มะเขือเทศเฉลี่ยครอบครัวละ 33,250.7 บาทต่อไร่ โดยมีต้นทุนเงินสดเฉลี่ยไร่ละ 17,388.6 บาท เกษตรกรส่วนใหญ่ทราบการรับสมัครเป็นสมาชิกบริษัทจาก พนักงานส่งเสริมของบริษัท มีการจัดทำสัญญาจะซื้อจะขายเป็น ลายลักษณ์อักษร เกษตรกรได้ปฏิบัติตามคำแนะนำการผลิตต่าง ๆ จากพนักงานส่งเสริมของบริษัท ได้รับเงินค่าจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ เป็นเงินสดจำนวน 2 ครั้ง และได้รับการติดตามนิเทศจาก พนักงานบริษัทเฉลี่ยสัปดาห์ละ 3.6 ครั้ง เกษตรกรต้องการรับความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับการป้องกัน กำจัดศัตรูมะเขือเทศ การตอนเกสร การผสมเกสร และมีความ คิดเห็นว่าการจัดทำสัญญาจะซื้อจะขายมีความจำเป็นมาก มาตรฐานความชื้นเมล็ดพันธุ์ สถานที่จำหน่าย และสถานที่ รับเงินค่าเมล็ดพันธุ์ มีความเหมาะสมมาก และพนักงาน ส่งเสริมควรพูดภาษาท้องถิ่นกับเกษตรกร เปรียบเทียบความคิดเห็นของเกษตรกรที่มีต่อวิธีการ ส่งเสริม เทคโนโลยีการผลิต มาตรฐานคุณภาพเมล็ดพันธุ์ การตลาดและการเงิน และการติดตามนิเทศงานของพนักงาน ส่งเสริมของบริษัท มีความแตกต่างกันทางสถิติที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 ตามเพศ การเป็นสมาชิกกลุ่มทางการเกษตร ขนาดพื้นที่ ถือครองทางการเกษตร จำนวนปีที่ปลูกมะเขือเทศ และรายได้ จากการจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ของเกษตรกร จากการศึกษามีข้อเสนอแนะดังนี้ 1) ควรจัดประชุม ชี้แจงรายละเอียดของสัญญาจะซื้อจะขายแก่เกษตรกร โดยมี เจ้าหน้าที่จากภาครัฐร่วมประชุมด้วย 2) ควรจัดฝึกอบรมเกษตรกร เกี่ยวกับการป้องกันกำจัดศัตรูมะเขือเทศ การตอนเกสรและการ ผสมเกสร 3) ควรจ่ายเงินค่าเมล็ดพันธุ์เป็นเงินก้อนเพียง ครั้งเดียวภายใน 30 วันหลังจากการขาย 4) ควรให้บริการ สินเชื่อในรูปปัจจัยการผลิตเท่าที่จำเป็น 5) ควรส่งเสริมให้ เกษตรกรป้องกันกำจัดศัตรูมะเขือเทศแบบผสมผสาน 6) ควร ถ่ายทอดความรู้ด้วยภาษาท้องถิ่นแก่เกษตรกร 7) ควรติดตาม นิเทศงานเกษตรกรในช่วงเวลาเช้าขณะที่เกษตรกรปฏิบัติงาน ในแปลงปลูก 8) ควรส่งเสริมปลูกพืชแบบตลาดข้อตกลงกับ เกษตรกรแต่ละรายระยะยาว 3-5 ปี 9) ควรส่งเสริมให้ เกษตรกรรวมกลุ่มการผลิต