การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยกิ่งทดลอง เพื่อศึกษา ผลของฝึกการผ่อนคลายต่อการลดความวิตกกังวลและความเจ็บปวด ในผู้ป่วยหลังผ่าตัดหัวใจแบบเปิด กรอบแนวคิดที่ใช้ในการ ศึกษาครั้งนี้มาจากทฤษฎีระบบทั่วไป และแนวคิดเชิงปรัชญา ที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างกายและจิต ซึ่งนำมาใช้อธิบาย ความสัมพันธ์ระหว่างมโนทัศน์การเกิดวงจรความเจ็บปวด - ความ ตึงดัวของกล้ามเนื้อ - ความวิตกกังวลของ McCaffery ทฤษฎี ควบคุมประตูของ Melzack และ Wall มโนทัศน์ความวิตกกังวล ของ Spielberger และมโนทัศน์การผ่อนคลายของ Benson กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาคือ ผู้ป่วยโรคหัวใจที่ มารับการผ่าตัดหัวใจแบบเปิดที่โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะ แพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 30 ราย ในช่วงเดือน ตุลาคม 2534 ถึงเดือนเมษายน 2535 โดยเลือกตัวอย่างตาม เกณฑ์ที่กำหนด แบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 2 กลุ่มโดยวิธี การสุ่ม กลุ่มทดลองคือกลุ่มที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลาย กลุ่มควบคุมคือกลุ่มที่ไม่ได้รับการฝึกการผ่อนคลาย การฝึกการผ่อนคลายเป็นวิธีการฝึกแบบ Bensons Respiratory One Method กลุ่มทดลองจะได้รับการฝึก 3 ครั้ง ก่อนผ่าตัด และฝึกอีก 1 ครั้งเมื่อครบ 24 ชั่วโมงหลังผ่าตัด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบทดสอบความ วิตกกังวลซึ่งใช้แบบทดสอบ State Anxiety ของ Spielberger และคณะ (1976) เครื่องมือวัดความเจ็บปวดประกอบด้วยแบบประ เมินการรับรู้ความรุนแรงของความเจ็บปวดซึ่งดัดแปลงมาจาก Katz (อ้างถึงใน Meinhart and McCaffery, 1983) แบบสังเกต พฤติกรรมการตอบสนองต่อความเจ็บปวด เป็นเครื่องมือที่ผู้ วิจัยสร้างขึ้นและเครื่องมือวัดความดันโลหิตและอัตราการ เต้นของชีพจร คือเครื่อง Datascope รุ่น Accutorr 1A ของ บริษัท Datascope ส่วนอัตราการหายใจใช้วิธีการวัดจำนวน ครั้งของการหายใจ การเก็บรวบรวมข้อมูลของกลุ่มตัวอย่างทั้ง 2 กลุ่มจะ กระทำ 2 ครั้ง โดยเก็บรวบรวมข้อมูลตัวแปรทั้งหมดก่อนการ ทดลองคือเมื่อครบ 24 ชั่วโมงแรกหลังผ่าตัด และเก็บรวบรวม ข้อมูลความเจ็บปวดหลังการทดลอง 15 นาที สำหรับความวิตก กังวลจะเก็บรวบรวมข้อมูลเมื่อครบ 1 ชั่วโมงหลังจากการเก็บ รวบรวมข้อมูลครั้งแรก การวิเคราะห์ข้อมูลจะใช้สถิติการวิเคราะห์ความแปรปรวน ทางเดียว การทดสอบที การทดสอบไคสแควร์ และการทดสอบพิชเชอร์ ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. ผู้ป่วยที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายมีความวิตก กังวลน้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 5.90,P < 0.05) 2. ผู้ป่วยที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายมีการรับรู้ความ รุนแรงของความเจ็บปวดน้อยกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการฝึกการ ผ่อนคลายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 9.21,P < 0.05) 3. ผู้ป่วยที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายมีความดันโลหิต ซิสโตลิคต่ำกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการฝึกการผ่อนคลาย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = -2.70,P < 0.05) 4. ผู้ป่วยที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายมีความดันโลหิต ไดแอสโตลิคต่ำกว่าผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 5.36,P < 0.05) 5. สัดส่วนของผู้ป่วยที่แสดงพฤติกรรมการตอบสนองต่อ ความเจ็บปวดด้านน้ำเสียง การเคลื่อนไหวและการปฏิสัมพันธ์ กับสังคมในผู้ป่วยที่ได้รับการฝึกการผ่อนคลายน้อยกว่าผู้ ป่วยที่ไม่ได้รับการฝึกการผ่อนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Fisher,P <0.05) สำหรับอัตราการเต้นของชีพจร อัตราการหายใจ และสัดส่วน ของพฤติกรรมการตอบสนองต่อความเจ็บปวดในด้านสีหน้าไม่แตกต่าง กันระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ข้อมูลจากการบันทึกปฎิกิริยาการผ่อนคลายก่อนการผ่า ตัดและจากการสัมภาษณ์ผู้ป่วยหลังสิ้นสุดการทดลองพบว่า การ ฝึกการผ่อนคลายในระยะก่อนผ่าตัดทั้ง 3 ครั้ง ผู้ป่วยสามารถ ฝึกการผ่อนคลายให้เกิดปฎิกิริยาการผ่อนคลายได้ตั้งแต่การ ฝึกการผ่อนคลายครั้งแรกทุกคน นอกจากนี้ผู้ป่วยส่วนใหญ่ ได้บอกถึงความรู้สึกภายหลังการฝึกการผ่อนคลายว่ามีความรู้ สึกสบายกาย ตัวเบา และสบายใจ และสามารถที่จะฝึกการผ่อน คลายด้วยตนเองเฉลี่ยถึง 4 ครั้งภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลัง ผ่าตัด โดยจะเริ่มฝึกการผ่อนคลายเมื่อฟื้นจากยาสลบ และ มีปัญหาเช่นเริ่มเจ็บปวดแผลผ่าตัดไม่สบายใจและอึดอัดใจ โดยที่ผู้ป่วยแม้ว่าจะมีเครื่องช่วยหายใจหรือยังคาท่อ หลอดลมก็สามารถฝึกการผ่อนคลายได้ จากข้อมูลดังกล่าวจึงพอที่จะสรุปเป็นข้อเสนอแนะเกี่ยว กับการนำวิธีการผ่อนคลายไปฝึกให้ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัด หัวใจแบบเปิด กล่าวคือ ผู้ป่วยควรได้รับการฝึกการผ่อนคลาย อย่างน้อย 1 ครั้งภายใน 1 วันก่อนผ่าตัด และควรแนะนำให้ ผู้ป่วยเริ่มฝึกการผ่อนคลายด้วยตนเองภายใน 24 ชั่วโมงแรก หลังผ่าตัดเมื่อเริ่มรู้สึกเจ็บปวดแผลครั้งแรก