การทดลองเพื่อการศึกษาอิทธิพลของสารยับยั้งกระบวนการ ไนตริฟิเคชั่น 3 ชนิด ได้แก่ Dicyandiamide, Thiourea และ Sulfathiazole ที่มีต่อการดูดใช้ไนโตรเจนของข้าวในนาดินทราย โดยใช้เทคนิคไอโซโทป (15)N ใช้ข้าวพันธุ์ กข.6 และได้ทำการ ทดลองในพื้นที่นาของเกษตรกร ซึ่งเป็นดินชุดร้อยเอ็ด อยู่ในเขตชลประทาน ที่บ้านโนน ตำบลโนนท่อน อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ระหว่างเดือนมิถุนายน 2534 ถึงเดือนธันวาคม 2534 วางแผนการทดลองแบบ randomized complete block มี 4 ช้าและ 4 ตำรับการทดลอง ได้แก่ ตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมี อย่างเดียว, ตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Dicyandiamide, ตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Thiourea และตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมี ร่วมกับสาร Sulfathiazole โดยทุกตำรับใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัส 4 กิโลกรัม P2O5 และโปตัสเซียมอัตรา 2 กิโลกรัม K2O ต่อไร่ เป็นปุ๋ยรองพื้นและปุ๋ยไนโตรเจนใช้ปุ๋ยยูเรียไอโซโทป 10.3 atom % อัตรา 6 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่ โดยแบ่งใส่ 2 ครั้ง ใส่ครั้งแรกหลังปักดำอัตรา 4 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่ ใส่ครั้งที่ 2 หลังปักคำ 42 วัน อัตรา 2 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่ อัตรา สารยับยั้งกระบวนการไนตริฟิเคชั่นต่อปุ๋ยไนโตรเจนเท่ากับ 1:10 เก็บตัวอย่างข้าว 3 ระยะ คือ ระยะแตกกอ (0-42วัน) ระยะสร้างรวงอ่อน (43-84วัน) และระยะเก็บเกี่ยว (85-126วัน) แยกส่วนของรากและต้นเพื่อวิเคราะห์ปริมาณไนโตรเจนทั้งหมดในต้น และรากข้าว และวิเคราะห์ปริมาณไนโตรเจนที่ข้าวได้รับจาก ปุ๋ย (NdfF) ทั้ง 3 ระยะ ผลการทดลองพบว่า ปริมาณไนโตรเจนทั้งหมดที่ข้าวดูดใช้ ตลอดระยะการเจริญเติบโตอยู่ในช่วง 9.27-12.93 กิโลกรัม ไนโตรเจนต่อไร่ ซึ่งข้าวดูดใช้ไนโตรเจนมากที่สุดในระยะแตกกอ รองลงมาได้แก่ ระยะสร้างรวงอ่อนและระยะเก็บเกี่ยว ตามลำดับ โดยตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Dicyandiamide จะทำให้ ข้าวสามารถดูดใช้ไนโตรเจนได้มากที่สุดในทุกระยะการเจริญ เติบโต ส่วนตำรับที่ใส่ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียวข้าวจะดูดใช้ ไนโตรเจนได้น้อยที่สุด เมื่อพิจารณาปริมาณไนโตรเจนที่ข้าว ได้จากดิน (14)N) และได้ปุ๋ย (15)N) พบว่าการใช้สาร ยับยั้งกระบวนการไนตริฟิเคชั่นร่วมกับปุ๋ยเคมีจะทำให้ข้าว สามารถดูดใช้ไนโตรเจน ทั้งจากดินและจากปุ๋ยได้สูงกว่าการใช้ ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียวโดยการใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Dicyandiamide จะทำให้ข้าวสามารถดูดใช้ไนโตรเจนจากปุ๋ย (15)N) ได้สูงสุด รองลงมาได้แก่ การใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Thiourea และการ ใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Sulfathiazole ตามลำดับ ปริมาณ ไนโตรเจนที่ข้าวดูดใช้จาก ปุ๋ยตลอดระยะการเจริญเติบโตของ ข้าวจะอยู่ในช่วง 1.82-2.66 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่หรือ คิดเป็น 19.63-21.78 เปอร์เซ็นต์ของปริมาณไนโตรเจนทั้งหมด และเป็นปริมาณไนโตรเจนจากดินในช่วง 7.45-10.27 กิโลกรัม ไนโตรเจนต่อไร่ หรือคิดเป็น 78.22-80.73 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งการใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับสารยับยั้งกระบวนการไนตริฟิเคชั่น จะทำให้ประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนของข้าวเพิ่มจาก 30.33 เปอร์เซ็นต์เป็น 36.67, 40.33 และ 44.33 เปอร์เซ็นต์ เมื่อใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Sulfathiazole, Thiourea และ Dicyandiamide ตามลำดับ นอกจากนี้ยังมีผลทำให้ การเจริญเติบโต และการให้ผลผลิตของข้าวเพิ่มสูงขึ้นด้วย โดยการใช้ปุ๋ยเคมีร่วมสาร Dicyandiamide จะทำให้ผลผลิต สูงสุด คือ 520 กิโลกรัมต่อไร่ รองลงมาได้แก่ การใช้ปุ๋ย เคมีร่วมกับสาร Thiourea, การใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับสาร Sulfathiazole และการใช้ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียว ซึ่งให้ ผลผลิตข้าว 514,475 และ 417 กิโลกรัมต่อไร่ตามลำดับ จากผลการทดลองในครั้งนี้พอสรุปได้ว่า สารยับยั้ง กระบวนการไนตริฟิเคชั่น ได้แก่ Dicyandiamide, Thiourea และ Sulfathiazole จะทำให้ประสิทธิภาพการดูดใช้ไนโตรเจน ของข้าวเพิ่มสูงขึ้น ทั้งปริมาณไนโตรเจนจากดินและจากปุ๋ย โดยสารยับยั้งกระบวนการไนตริฟิเคชั่นที่ใส่ลงไป จะไปควบคุม กิจกรรมการสร้างไนเตรทของจุลินทรีย์พวก nitrifiers ทำให้ ไนโตรเจนจากดินและปุ๋ยคงอยู่ในรูปแอมโมเนียมไนโตรเจนได้ นานขึ้น ทำให้ข้าวสามารถดูดใช้ไนโตรเจนได้มากขึ้น และลด การสูญเสียไนโตรเจนไปจากดินอันเนื่องมาจากกระบวนการ denitrification อีกด้วย ซึ่งส่งผลให้การเจริญเติบโตและ การให้ผลผลิตของข้าวสูงขึ้นตามไปด้วย