การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบ การฝึกอบรมของพนักงานห้างสรรพสินค้าที่มีหน่วยงานฝึกอบรม โดยเฉพาะและไม่มีหน่วยงานฝึกอบรม และศึกษาความสัมพันธ์ ระหว่างปัจจัยการฝึกอบรมกับการรับรู้ความรู้เข้าใจและความ สามารถ ทัศนคติต่อการทำงานและความพึงพอใจในงาน กลุ่ม ประชากรที่ศึกษาคือผู้บริหารฝ่ายฝึกอบรมหรือฝ่ายบุคคล 13 คน และกลุ่มตัวอย่างคือพนักงานห้างสรรพสินค้า 490 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถามและแบบวัดวิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้สถิติทดสอบฟิสเชอร์เอกแซกเทส สถิติทดสอบไคสแควร์ สถิติทดสอบที่สหสัมพันธ์พหุและการถดถอยพหุ ผลการวิจัยพบว่าห้างสรรพสินค้าส่วนใหญ่มีการบริหาร การฝึกอบรม 6 ขั้นตอนคือ กำหนดนโยบาย วางแผน กำหนดแต่ละ โครงการ กำหนดงบประมาณ จัดแบ่งงานให้เจ้าหน้าที่และ ประเมินผล ส่วนการดำเนินงานด้านกระบวนการฝึกจัดอบรมมี 3 ขั้นตอนคือก่อนฝึกอบรม ขณะฝึกอบรมและหลังฝึกอบรม บทบาท และหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ฝึกอบรมตามที่ปฏิบัติอยู่ใน ห้างสรรพสินค้ามี 5 ด้าน คือหน้าที่ในฐานะจัดฝึกอบรม บริหารการฝึกอบรม ผู้ชำนาญการเรียนรู้ ผู้สอนและที่ปรึกษา และพบว่าห้างสรรพสินค้าส่วนใหญ่ไม่มีปัญหาจากการบริหาร กระบวนการ บทบาทและหน้าที่ เมื่อนำมาเปรียบเทียบระหว่าง ห้างที่มีหน่วยงานฝึกอบรมและไม่มีหน่วยงานฝึกอบรมพบว่า มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ .05 คือ การกำหนดโครงการในแผนประจำปีจากแผนการตลาด ช่วงเวลา ประเมินผล การนำหลักสูตรเดิมมาใช้และการแจกวุฒิบัตร ส่วนผลการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรการฝึกอบรมกับการ รับรู้ความรู้ ความเข้าใจและความสามารถจากการอบรมเบื้องต้น และจากการอบรมขณะปฏิบัติงานในหน้าที่ที่ได้รับนั้นพบว่า ตัวแปรที่สัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติคือการคัดเลือก ผู้เข้ารับการฝึกอบรมโดยพิจารณา ผลการปฏิบัติงานและตาม อายุงาน วิทยากรจากราชการและการมีหน่วยงานฝึกอบรม ส่วน ทัศนคติต่อการทำงานสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการ เข้ารับการฝึกอบรมเอง เพศหญิง การติดตามผลและวิทยากร จากราชการ และความพึงพอใจในงาน มีความสัมพันธ์อย่างมี นัยสำคัญทางสถิติ กับการติดตามผล วิทยากรจากราชการ/ ภายในห้างฯ การสมัครมาเองและการสาธิต