การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ระดับ สัมฤทธิ์ผลทางการเรียนของนิสิต 2) ปัญหาการปรับตัวของ นิสิต 3) เปรียบเทียบระดับสัมฤทธิผลทางการเรียนและปัญหา การปรับตัวระหว่างนิสิตที่สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษา ตอนปลาย (ม.6) และนิสิตที่สำเร็จการศึกษาตามหลักสูตร การศึกษานอกระบบ (สอบเทียบ) ทั้งภาคปกติและภาคพิเศษ กลุ่มตัวอย่างของการวิจัยได้แก่ นิสิตระดับปริญญาตรี คณะ วิศวกรรมศาสตร์ ซึ่งกำลังศึกษาอยู่ปีที่ 3 ในปีการศึกษา 2538 จำนวน 790 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบ สอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบค่าซี ผลการวิจัย 1) ระดับสัมฤทธิผลทางการเรียนของนิสิต ที่จบชั้น ม.6 ได้คะแนนเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 2.0-2.5 ในขณะ ที่นิสิตสอบเทียบได้คะแนนเฉลี่ยระหว่าง 2.6-3.4 ในนิสิต ภาคปกติสำหรับนิสิตจบชั้น ม.6 ได้คะแนนเฉลี่ยระหว่าง 1.0-1.9 ขณะที่นิสิตสอบเทียบได้คะแนนเฉลี่ยระหว่าง 2.0-2.5 ในนิสิตภาคพิเศษ 2) นิสิตที่จบชั้น ม.6 และนิสิต สอบเทียม ทั้งภาคปกติและภาคพิเศษ ประสบปัญหาระดับน้อยถึง ปานกลาง คือ ด้านการเรียน ปัญหาด้านอารมณ์และส่วนตัว ปัญหาด้านสังคมและสภาพแวดล้อมทางการเรียน และไม่มีปัญหา ด้านครอบครัวและเศรษฐกิจ 3) ระดับสัมฤทธิผลทางการเรียน ของนิสิตที่สอบเทียบทั้งภาคปกติและภาคพิเศษสูงกว่านิสิต ที่จบชั้น ม.6 4) นิสิตภาคปกติที่จบชั้น ม.6 ประสบปัญหา ด้านการเรียน ด้านอารมณ์และส่วนตัว และด้านครอบครัวและ เศรษฐกิจ มากกว่านิสิตสอบเทียบ 5) นิสิตภาคพิเศษที่สอบ เทียบประสบปัญหาด้านอารมณ์และส่วนตัวมากกว่านิสิตที่จบ ชั้น ม.6 สำหรับปัญหาด้านอื่น ๆ ไม่แตกต่างกัน