การศึกษาผลตอบสนองของปุ๋ยไนโตรเจนต่อการปลูกข้าวแบบนา ธรรมชาติและนาหว่านข้าวแห้งในชุดดินกำแพงแสนและชุดร้อยเอ็ด ได้ทำการทดลองในระหว่างเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2536 ถึง เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2537 เพื่อศึกษาผลตอบสนองต่ออัตราปุ๋ยและ ต้นทุนการผลิตข้าวของการปลูกข้าวทั้ง 2 วิธี โดยวางแผนการทดลอง แบบ split plot in RCB มี 4 ซ้ำ ผลการทดลองในชุดดินร้อยเอ็ด พบว่า การปลูกข้าวแบบนาหว่านข้าวแห้งต้นข้าวสูงกว่าปลูกแบบนาธรรมชาติ การใส่ปุ๋ยทำให้ต้นข้าวสูงกว่าไม่ใส่ปุ๋ย การปลูกข้าวแบบนาหว่านข้าวแห้ง ให้องค์ประกอบของผลผลิตและผลผลิตดีกว่านาธรรมชาติ แต่ในนา หว่านข้าวแห้งการใส่ปุ๋ยให้ผลผลิตสูงกว่าไม่ใส่ปุ๋ยและพบว่าการใส่ปุ๋ย ทำให้ต้นทุนและผลตอบแทนสูงกว่าไม่ใส่ปุ๋ย การทดลองในชุดดินกำแพงแสนในฤดูฝน พบว่า แปลงนาธรรมชาติ ไม่สามารถเก็บข้อมูลได้เนื่องจากต้นข้าวตายในระยะกำลังงอก ส่วนในแปลง นาหว่านข้าวแห้งการใส่ปุ๋ยอัตราต่าง ๆ ไม่ทำให้องค์ประกอบของผลผลิต ผลผลิตและผลตอบแทนต่างกัน ในฤดูแล้ง พบว่า ข้าวนาหว่านข้าวแห้งมีความ สูงและน้ำหนักแห้งมากกว่าการปลูกข้าวแบบนาธรรมชาติ การใส่ปุ๋ย 25 กก. /ไร่ น้ำหนักแห้งของข้าวมากกว่าที่ใส่ปุ๋ย 0 และ 12.5 กก./ไร่ การปลูก ข้าวแบบนาหว่านข้าวแห้งให้องค์ประกอบของผลผลิตดีกว่านาธรรมชาติ การ ใส่ปุ๋ย 25 กก./ไร่ ทำให้องค์ประกอบของผลผลิตและผลผลิตสูงกว่าการ ใส่ปุ๋ย 0 และ 12.5 กก./ไร่ ส่วนต้นทุนการผลิตข้าว พบว่า การปลูกข้าว แบบนาธรรมชาติและนาหว่านข้าวแห้งต้นทุนการผลิตไม่ต่างกัน การปลูกข้าว ร่วมกับถั่วเขียว และการใส่ปุ๋ย ทำให้มีต้นทุนการผลิตสูงกว่าการปลูก ข้าวเดี่ยว ๆ และการไม่ใส่ปุ๋ย อย่างไรก็ตามการปลูกข้าวทั้ง 2 วิธี ให้ผล ตอบแทนไม่แตกต่างกัน การใส่ปุ๋ยอัตรา 25 กก./ไร่ ให้ผลตอบแทนสูงกว่า ใส่ปุ๋ยอัตรา 0 และ 12.5 กก./ไร่