การศึกษาวิจัยเรื่อง กระบวนการเรียนรู้ด้านสุขภาพอนามัยของชาวชนบทในภาคเหนือ มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาถึงการเปลี่ยนแปลงกระบวนการเรียนรู้ด้านการป้องกันโรค และการ ส่งเสริมสุขภาพอนามัยของประชาชนในชุมชนชนบทภาคเหนือ ตลอดจนเงื่อนไขและปัจจัยต่างๆ ที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลง ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน วิธีการศึกษาใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการเรียนรู้ทาง สังคม การเปลี่ยนแปลงทางสังคม และพฤติกรรมสุขภาพ ตลอดจนเอกสารข้อมูลของชุมชน และ การเก็บข้อมูลจากบุคคลต่างๆ ในชุมชน ด้วยวิธีการสัมภาษณ์ทั้งแบบเป็นทางการและแบบไม่เป็น ทางการ พร้อมกับการสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและแบบไม่มีส่วนร่วม โดยใช้ระยะเวลา 1 ปีครึ่ง ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในชุมชน แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ด้วยวิธีการบรรยายและอธิบาย โดยแยกเป็นหมวดหมู่และโยงความสัมพันธ์กัน ผลการศึกษาวิจัยสรุปได้ดังนี้ ปัจจุบันกระบวนการเรียนรู้ด้านการป้องกันโรคและการส่งเสริมสุขภาพอนามัยของชาวชนบท ในภาคเหนือได้มีการเปลี่ยนแปลงไปจากอดีตโดยในระดับครอบครัวลักษณะการสั่งสอน การตักเตือน การประกอบพิธีกรรมต่างๆ และการสืบทอดต่อๆ กันมาจากเครือญาติมีน้อยลง แต่การบอกเล่าการ ปฏิบัติเป็นแบบอย่างจากลูกหลานที่เป็นนักเรียน การเรียนรู้ด้วยตนเอง การเรียนรู้จากสื่อต่างๆ และการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับคนภายนอกครอบครัวมีมากขึ้น ในระดับโรงเรียน ลักษณะการสอน โดยตรงจากครูตามหนังสือมีน้อยลง แต่การแนะนำ การเผยแพร่จากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข การใช้ สื่อต่างๆ การสาธิต การฝึกปฏิบัติ การจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ และการมีส่วนร่วมของนักเรียน นั้นมีมากขึ้น ส่วนในระดับชุมชนลักษณะการสอดแทรกกับการถือขนบธรรมเนียมประเพณี ความเชื่อ และการรับบริการจากหมอพื้นบ้านมีน้อยลง แต่การรับบริการจากแพทย์แผนปัจจุบัน การแลกเปลี่ยน ประสบการณ์ระหว่างกัน การได้รับข้อมูลข่าวสารจากสื่อต่างๆ และการมีส่วนร่วมของชาวบ้านนั้น มีมากขึ้น และกระบวนการเรียนรู้ระหว่างสถาบัน ครอบครัวโรงเรียน และชุมชนมีการเปลี่ยนแปลง โดยผลของการเรียนรู้ในครอบครัวมีต่อการเรียนรู้ในโรงเรียนและชุมชนน้อยลง แต่ผลของการ เรียนรู้ในโรงเรียนและชุมชนมีต่อครอบครัว และผลการเรียนรู้ระหว่างโรงเรียนกับชุมชนมีมากขึ้น อิทธิพลของผลการเรียนรู้ระหว่างสถาบันครอบครัว โรงเรียนและชุมชน กับเวลาที่เปลี่ยนไป เป็นเงื่อนไขที่ทำให้ปัจจัยจากภายนอกมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงกระบวนการเรียนรู้ในการป้องกันโรค และการส่งเสริมสุขภาพอนามัยของชาวชนบทในภาคเหนือ ได้แก่ การถือขนบธรรมเนียมประเพณี ความเชื่อแบบดั้งเดิมมีน้อยลง การมีลักษณะเป็นชุมชนเมืองมากขึ้น มีการกระจายการเมืองการ ปกครองที่ทั่วถึงมากขึ้น มีฐานะทางเศรษฐกิจดีขึ้น มีการเข้ามาของการศึกษาสมัยใหม่ มีการพัฒนา ทางการแพทย์และสาธารณสุข รู้จักโรคมากขึ้น และมีการเผยแพร่ผ่านสื่อมวลชนมากขึ้น และ ปัจจัยภายใน ได้แก่ แรงจูงใจในการมีสุขภาพ ความเชื่อต่อการแพทย์แผนปัจจุบันและความ ศรัทธาต่อบุคลากรการแพทย์แผนปัจจุบัน