จุดมุ่งหมายของวิทยานิพนธ์ฉบับนี้เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องจิตในปรัชญาแบบเดคาร์ท (Cartesian Philosophy) รวมถึงผลจากแนวคิดของเดคาร์ทที่มีต่อนักปรัชญายุคต่อมาและนักปรัชญากลุ่ม Cartesians ผลจากการศึกษาค้นคว้าได้เสนอไว้ตามลำดับดังนี้ Mind ในเชิงเมตาฟิสิกส์ เป็นปัญหาที่มีมาตั้งแต่ยุคกรีกจนถึงยุคกลาง ซึ่งมีอิทธิพลต่อ นักปรัชญารุ่นต่อ ๆ มาผู้วิจัยได้กล่างไว้ในบทที่หนึ่งและบทที่สองเกี่ยวกับแนวคิดเรื่อง จิตในยุค กรีกและยุคกลาง ในบทที่สามและบทที่สี่ ผู้วิจัยได้เสนอผลจากการค้นคว้าของคำว่า "จิต" ของ "Descartes" เป็นจิตคิด มีความเป็นอมตะ และกายกับจิตมีความสัมพันธ์ต่อกันโดยต่อมไพเนียลเป็นจุดกลาง จิตเป็นอิสระจากกาย ทั้งหน้าที่และสภาวะจิต คือสิ่งที่คิด การปฏิเสธ การยืนยัน การรับรู้ และดำรง อยู่ได้โดยเป็นอิสระจากกายแตกต่างจากกายโดยสิ้นเชิงทั้งหน้าที่และสภาวะจิตใน สภาวะเช่นนี้ เป็นคุณสมบัติที่มีอยู่ในมนุษย์เท่านั้น จึงทำให้มนุษย์ต่างจากสัตว์ การ เข้าใจด้วยจิตเป็นสหัชญาณของจิต นอกจากนี้สภาวะของจิตเป็นสิ่งที่ไม่มีตัวตน ไม่เกินที่ เป็นความคิดที่บริสุทธิ์ ดำเนินไปตามกฏเกณฑ์แห่งเมตาฟิสิกส์ Descartes ได้พิสูจน์ให้เห็น ความมีอยู่ของจิตและของพระผู้เป็นเจ้า ในลักษณะที่เป็นอมตะและสัพพัญญู แนวคิดของ Descartes ส่งผลไปยังนักปรัชญากลุ่มคาร์เตเซียน อาทิเช่น Leibniz, Spinoza และนักปรัชญาอื่น ๆ อีกหลายท่าน นอกจากนั้น ยังก่อให้เกิดทฤษฎีเกี่ยวกับจิตขึ้นมากมาย ใน ปรัชญาของ Spinoza พระผู้เป็นเจ้าเป็นทุกสิ่ง กายและจิตทำงานขนานกันแต่ไม่มีปฏิกิริยาต่อกัน ส่วน Leibniz ถือว่าความคิดไม่มีอยู่ในจิต แต่จะมีอยู่ได้ด้วยประสบการณ์เป็นตัวผลักดันทุก โมนาด (Monad) อยู่ในกระบวนการวิวัฒนาการเอกภพประกอบด้วยโมนาดไม่มีที่สิ้นสุด Leibniz พยายามที่จะเอาเหตุผลนิยมและจิตนิยมรวมเข้าไว้ด้วยกัน สำหรับปรัชญา Kant และ Hegel ซึ่งได้กล่าวไว้ในบทที่ห้า นับได้ว่าได้รับอิทธิพลจาก ปรัชญาคาร์เตเซียนเช่นกัน Kant พยายามจะผสมผสาน ประจักษ์นิยมและเหตุผลนิยม พระผู้เป็น เจ้าในความคิดของ Kant เป็นจริยธรรมสูงสุด และเป็นผู้ควบคุมกฎแห่งจริยธรรม Kant และ Hegel นำเอาเหตุผลนิยมมาใช้ในรูปแบบที่แตกต่างกันออกไป ในปรัชญาของ Hegel ได้แปรสภาพจากลัทธิ เหตุผลนิยมของ Descartes ไปสู่จิตนิยม โดยมีความคิดว่าสถานภาพของวิญญาณและความคิดแยกจาก กันไม่ได้ จิดเป็นตัวกลางรับความรู้สึกของเรากับสิ่งภายนอก วิญญาณเป็นสภาวะต้นกำเนิดแห่ง การพัฒนาสภาพจิตใจ อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยได้เสนอบทบาทของนักปรัชญากลุ่มประจักษ์นิยม และนักปรัชญา กลุ่ม ที่ไม่เห็นด้วยกับปรัชญาคาร์เตเซียน กล่าวได้ว่าจุดอ่อนของปรัชญาคาร์เตเซียน ทำให้เกิด แนวคิดเชิงคัดค้าน (Anti-Cartesianism) โดยมีนักปรัชญากลุ่มประสบการณ์นิยมและนักปรัชญา ภาษาวิเคราะห์ ซึ่งเห็นว่าวิธีการทางปรัชญาคาร์เตเซียนไม่เป็นวิธีการที่จะเป็นบรรทัดฐาน ทางปรัชญาอย่างแท้จริง นักปรัชญาร่วมสมัยมองว่า วิธีการทางเมตาฟิสิกส์เป็นตัวถ่วงความ เจริญแห่ง วิชาการปรัชญา Ryle กล่าวว่า Descartes ใช้ภาษาผิดประเภทราวกับว่ามนุษย์มีสองชีวิตในคน ๆ เดียวกัน A.J. Ayer ก็เป็นผู้หนึ่งที่ไม่เห็นด้วยในเรื่องอภิปรัชญา Ayer มองว่าเป็นเรื่องไร้สาระ และสร้างให้เกิดเป็นปัญหาขึ้นมานักปรัชญาอีกท่านหนึ่งคือ Pierre Gassendi ผู้ปฏิเสธ Descartes โดยพื้นฐานวัตถุนิยมนั้นคือกายและจิต แต่ทำไมต้องแยกจากกัน อันที่จริงแล้วเป็น สิ่งเดียวกันนั่นเอง สรุปได้ว่า แนวคิดของ Descartes ไม่เพียงแต่ส่งผลให้ยุคใหม่แต่ยังสืบเนื่องต่อมา จน ถึงยุคปัจจุบัน ก็ยังมีมุมมองหลายด้าน อาทิเช่น นักอนุรักษ์นิยม ที่พยายามไม่เห็นด้วยกับ แนวคิดเชิงเมคานิคส์ของ Descartes ที่เกิดการแบ่งแยกระหว่างโลกธรรมชาติกับมนุษย์ โดย ธรรมชาติถูกตีค่าเป็นเพียงเครื่องรับใช้มนุษย์ในขณะที่ความเจริญทางวิทยาศาสตร์เจริญรุดหน้า ไปอย่างไม่หยุดยั้ง ข้อเสนอแนะในการศึกษาค้นคว้าต่อไปคือระบบการสงสัยแบบวิธีการของ Descartes ได้แปร สภาพความคิดทางปรัชญาไปสู่การปฏิบัติเชิงวิทยาศาสตร์ในยุคต่อมาหรือไม่ เพื่อจะได้ทราบคุณ ค่าทางความคิดเชิงปรัชญาว่ายังมีค่าต่อการเป็นรากฐานทางวิทยาศาสตร์เพียงใด