การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงบรรยาย มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาถึงปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเครียด และพฤติกรรมการ เผชิญความเครียด ของคู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย กลุ่มตัวอย่างคือ คู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย จำนวน 85 คู่ ที่มารับบริการในคลินิกผู้มีบุตรยาก โรงพยาบาลมหาราช นครเชียงใหม่ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถาม ประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคลของคู่สมรสที่มีบุตร ยาก แบบสอบถามปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเครียดแก่คู่สมรส ที่มีบุตรยาก ซึ่งผู้วิจัยได้สร้างขึ้นเอง และแบบสอบถาม พฤติกรรมการเผชิญความเครียด ซึ่งแปลมาจากแบบวัดพฤติกรรม การเผชิญความเครียดของจาโลวิค และดัดแปลงข้อคำถามบางข้อ ให้เหมาะสมกับกลุ่มตัวอย่าง นำเครื่องมือไปตรวจสอบความเที่ยง ตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 5 ท่าน และนำไปหาความ เชื่อมั่นของแบบสอบถามโดยใช้สูตรสัมประสิทธิ์ แอลฟาของครอนบาค ได้ความเชื่อมั่นของแบบสอบถามปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเครียดแก่ คู่สมรสที่มีบุตรยากเท่ากับ 0.94 และแบบสอบถามพฤติกรรมการ เผชิญความเครียดเท่ากับ 0.91 นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ โดย การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบค่าที ผลการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่า 1. ค่าเฉลี่ยของคะแนนความเครียดโดยรวมของคู่สมรส ที่มีบุตรยากฝ่ายหญิงอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีปัจจัยภายในตัว บุคคลเป็นด้านที่ก่อให้เกิดความเครียดสูงกว่าด้านปัจจัยภายนอก ตัวบุคคล 2. ค่าเฉลี่ยของคะแนนความเครียดโดยรวมของคู่สมรส ที่มีบุตรยากฝ่ายชายอยู่ในระดับเล็กน้อย โดยมีปัจจัยภายในตัว บุคคลเป็นด้านที่ก่อให้เกิดความเครียดสูงกว่าด้านปัจจัยภายนอก ตัวบุคคล 3. คู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายหญิง มีการใช้พฤติกรรมการ เผชิญความเครียดโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีการใช้ พฤติกรรมการเผชิญความเครียดด้านการแก้ปัญหาทางอ้อมมาก ที่สุด รองลงมาได้แก่ ด้านการเผชิญหน้ากับปัญหา และด้านการ จัดการกับอารมณ์ ตามลำดับ 4. คู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายชาย มีการใช้พฤติกรรมการ เผชิญความเครียดโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีการใช้ พฤติกรรมการเผชิญความเครียดด้านการเผชิญหน้ากับปัญหามาก ที่สุด รองลงมาได้แก่ ด้านการแก้ปัญหาทางอ้อม และด้านการ จัดการกับอารมณ์ ตามลำดับ 5. ปัจจัยภายนอกตัวบุคคลด้านคู่สมรส ก่อให้เกิดความ เครียดแก่คู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายหญิงสูงกว่าฝ่ายชายอย่างมีนัย สำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ส่วนปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเครียด โดยรวม ปัจจัยภายในตัวบุคคล ปัจจัยภายนอกตัวบุคคล ด้าน ครอบครัว เศรษฐกิจและการเงิน สังคม วัฒนธรรมและศาสนา และระบบบริการสุขภาพ ก่อให้เกิดความเครียดแก่คู่สมรสที่มี บุตรยากฝ่ายหญิงและฝ่ายชายไม่แตกต่างกัน 6. คู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายหญิงมีการใช้พฤติกรรมการ เผชิญความเครียดโดยรวม และด้านการแก้ปัญหาทางอ้อม สูง กว่าคู่สมรสที่มีบุตรยากฝ่ายชาย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ ระดับ .05 และ .001 ตามลำดับ ส่วนการใช้พฤติกรรม การเผชิญความเครียดด้านการเผชิญหน้ากับปัญหาและด้าน การจัดการกับอารมณ์นั้นไม่แตกต่างกัน