ในการทดลองนี้ได้กระทำเพื่อศึกษาความแตกต่างของความ สามารถในการควบคุมพืช, อิทธิพลของประชากรต่อการควบคุม วัชพืช และปริมาณไนโตรเจนโดยน้ำหนักจากซากต้นและใบที่ทิ้ง ลงในแปลงปลูกถั่วแปยีและถั่วดำ ได้ทำการทดลองที่สถานี วิจัยและศูนย์ฝึกอบรมการเกษตรแม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ ในระหว่างเดือนสิงหาคม 2536 ถึงเดือนมีนาคม 2537 โดยวางแผนการทดลองแบบ 2x3 Factorial in randomized complete block design จำนวน 4 ซ้ำ ประกอบด้วยปัจจัย A เป็นชนิดของถั่วคือ ถั่วแปยีและถั่วดำ ปัจจัย B เป็น ระดับของอัตราปลูกมี 3 ระดับคือ 96,000, 84,000 และ 32,000 ต้นต่อไร่ จากการทดลองตรวจพบทั้งวัชพืชจำพวกใบแคบ และใบกว่าง ซึ่งวัชพืชจำพวกแรกมีน้ำหนักแห้งสูงกว่า โดยไม่พบวัชพืชจำพวกกกในแปลงปลูกถั่วทั้งสองชนิด สำหรับ ความสามารถในการควบคุมวัชพืชใบแคบในระยะหลังงอก 15 และ 35 วัน ถั่วแปยีและถั่วดำไม่มีความแตกต่างทางสถิติ แต่ในระยะ 55 และ 75 วันหลังงอก ถั่วดำมีความสามารถในการควบคุมวัช พืชได้ดีกว่าถั่วแปยี โดยมีความสัมพันธ์กับการเจริญเติบโต กล่าวคือ ถั่วดำมีอัตราการสะสมน้ำหนักแห้ง (Crop growth rate) ที่สูง ทั้งนี้ 2 ระยะดังกล่าวเป็นระยะที่ถั่วดำ ออกดอกและติดฝัก ตามลำดับ แต่อย่างไรก็ตามใน ระยะ 95 และ 135 วันหลังงอก ถั่วแปยีกลับมีความสามารถในการควบคุมวัช พืชได้ดีกว่า รวมทั้งที่ระยะ 115 วันหลังงอก ถั่วแปยีมี แนวโน้มควบคุมวัชพืชได้ดีกว่าถั่วดำ ซึ่งเป็นระยะที่ถั่ว แปยียังคงมีการเจริญเติบโตทางด้านลำต้นและใบ เมื่อพิจารณา ในแง่ของอัตราปลูกจะเห็นได้ว่าอัตราปลูก 96,000 ต้นต่อไร่ ควบคุมวัชพืชได้ดีที่สุด รองลงมาคือ 84,000 ต้นต่อไร่ และ 32,000 ต้นต่อไร่ ตามลำดับ สำหรับความสามารถในการควบคุมวัชพืชใบกว้าง พบว่าใน ระยะแรก (15 และ 35 วันหลังงอก) ถั่วแปยีและถั่วดำ ควบคุมวัชพืชได้ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ ส่วนในระยะ 75 วัน หลังงอหน้ำหนักแห้งของวัชพืชในแปลงปลูกถั่วแปยี และถั่วดำเริ่มสูงขึ้น โดยสูงที่สุดในระยะ 95 วันหลังงอก พร้อมกับลดลงในระยะ 115 วันหลังงอกทั้ง 3 ระยะที่กล่าวมา นี้ ถั่วแปยีสามารถควบคุมวัชพืชได้ดีกว่า เพราะเป็นระยะที่ ยังคงมีการเจริญเติบโตทางด้านใบและลำต้น เมื่อพิจาณาใน แง่อัตราปลูก ในระยะแรก 15 วันหลังงอก ในแต่ละอัตราปลูก ควบคุมวัชพืชใบกว่างได้ไม่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตามใน ระยะ หลังงอก 35, 55, 75, 95, 115 และ 135 วันหลังงอก อัตราปลูก 96,000 ต้นต่อไร่ ควบคุมวัชพืชใบกว้างดีที่สุด และอัตรา 84,000 ต้นต่อไร่ ควบคุมวัชพืชได้ดีกว่าอัตรา ปลูก 32,000 ต้นต่อไร่ มีความแตกต่างกันทางสถิติอย่างมี นัยสำคัญยิ่งในส่วนของการเจริญเติบโตของถั่วทั้ง 2 ชนิด ในระยะหลังงอก 15 วัน ถั่วแปยีให้น้ำหนักแห้งสูงกว่า แต่ในระยะ 35 และ 55 วันหลังงอก น้ำหนักแห้งของถั่วดำ กลับสูงกว่า ซึ่งเป็นผลจากอัตราการสะสมน้ำหนักแห้งต่อ พื้นที่ใบต่อเวลา (NAR) สูงกว่าถั่วแปยี ในส่วนของอัตรา ปลูก พบว่าน้ำหนักแห้งของถั่วสูงขึ้นตามการเพิ่มอัตราปลูก ยกเว้นในระยะ 35 วันหลังงอก ซึ่งอัตราปลูก 84,000 ต้นต่อไร่ สูงกว่าอัตราปลูก 96,000 และ 32,000 ต้นต่อไร่ ส่วนการให้ผลผลิตพบว่าถั่วแปยีสูงกว่าถั่วดำอย่างมีนัย สำคัญยิ่ง คือ 45.16 และ 30.05 กก. ต่อไร่ โดยพบว่า ฝักต่อตารางเมตรของถั่วแปยีสูงกว่าถั่วดำ และจำนวนฝัก ของถั่วทั้งสองชนิดนี้เพิ่มขึ้นตามอัตราปลูก ความสามรถในการทิ้งไนโตรเจนลงในแปลงปลูก พบว่าถั่ว แปยีมีปริมาณไนโตรเจนสูงกว่าถั่วดำ มีความแตกต่างกันทาง สถิติอย่างมีนัยสำคัญยิ่ง คือ 8.94 และ 4.84 กก.ต่อไร่ ตามลำดับ โดยที่ถั่วแปยีมีระยะเวลาในการทิ้งซากน้ำหนัก แห้งมากกว่าถั่วดำเนื่องจากมีอายุการเก็บเกี่ยวนานกว่า ทั้งยังพบว่าเปอร์เซ็นต์ไนโตรเจนโดยน้ำหนักในใบสูงกว่า ถั่วดำแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญยิ่ง คือ 2.62 และ 2.13 ในขณะที่เปอร์เซ็นต์ไนโตรเจนในซากต้นแห้งของถั่วทั้งสอง ชนิดไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ ค์อ 1.11 และ 1.10 เปอร์เซนต์ ตามลำดับ