การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อทราบการตอบสนองของตลาดต่อคุณภาพลำไยช่อสดโดยผ่านราคาขายส่งในตลาดระดับท้องถิ่น และระดับความไม่สอดคล้องของการจัดชั้นและคุณภาพของลำไยช่อสดที่มีการซื้อขายกันอยู่ในระดับท้องถิ่นของจังหวัดเชียงใหม่และลำพูน โดยใช้ข้อมูลคุณภาพลำไยสดที่ผู้บริโภคต้องการจากการสัมภาษณ์ครัวเรือนผู้บริโภคตัวอย่างจำนวน 150 ราย ข้อมูลราคา เกรด และการวัดคุณภาพผลผลิตตัวอย่างลำไยช่อสดจากพ่อค้าท้องถิ่น 10 ราย รับซื้อแยกตามเกรดเท่าๆกัน รวมจำนวนทั้งหมด 40 ตะกร้า ข้อมูลเกณฑ์คุณภาพลำไยช่อสดในแต่ละเกรดจากการสอบถามพ่อค้าท้องถิ่นตัวอย่างทั้ง 10 รายข้างต้น พร้อมวัดคุณภาพจริงจากตัวอย่างผลผลิตลำไยช่อสดที่พ่อค้าท้องถิ่นระบุในแต่ละเกรดทั้งขนาดใหญ่สุด กลางและเล็กสุดที่ยอมรับได้ขนาดและเกรดละเท่าๆ กัน รวม 120 ตัวอย่าง นอกจากนี้ยังใช้ข้อมูลการจัดชั้นคุณภาพลำไยช่อสดจากกรมวิชาการเกษตร ข้อมูลด้านการผลิตและการตลาดจากสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรและกรมการค้าภายในอีกด้วย การวิเคราะห์ข้อมูลแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ การวิเคราะห์คุณลักษณะหรือคุณภาพของลำไยสดที่ผู้บริโภคต้องการและการจัดชั้นลำไยช่อสดด้วยสถิติเชิงพรรณนาการวิเคราะห์การตอบสนองของตลาดต่อคุณภาพลำไยช่อสดในตลาดระดับท้องถิ่นด้วยวิธี hedonic price analysis และการวิเคราะห์ระดับความไม่สอดคล้องระหว่างเกรดและคุณภาพลำไยช่อสดในระดับท้องถิ่นด้วยการเปรียบเทียบเกรดของลำไยตัวอย่างที่พ่อค้ารับซื้อกับเกรดที่ควรจะเป็นตามเกณฑ์ของพ่อค้าและเกณฑ์ของทางราชการ ผลการศึกษาพบว่า ครัวเรือนผู้บริโภคจะพิจารณาความสดใหม่ พันธุ์ และราคา เป็นปัจจัยสำคัญต่อการเลือกซื้อลำไยสดในขณะที่ขนาดของผลเป็นปัจจัยที่แทบจะไม่มีความสำคัญต่อการเลือกซื้อ อย่างไรก็ตาม เมื่อกำหนดให้ครัวเรือนผู้บริโภคระบุคุณภาพลำไยสดที่ต้องการพบว่าครัวเรือนผู้บริโภคร้อยละ 89, 74, 69และ 57 ต้องการลำไยที่มีผลขนาดใหญ่ กรอบเนื้อหนา สีผิวเป็นสีเหลืองทองและรสหวานกลมกล่อม ตามลำดับ ผลการศึกษาการตอบสนองของตลาดต่อคุณภาพลำไยในระดับท้องถิ่นพบว่า ขนาดของผลเฉลี่ยที่เพิ่มขึ้นแต่ละมิลลิเมตรและค่าความสว่างเฉลี่ยของสีผิวที่เพิ่มขึ้นแต่ละเปอร์เซ็นต์มีผลให้ราคาขายส่งลำไยช่อสดในตลาดขายส่งเพิ่มขึ้นกิโลกรัมละ1.77 และ 1.35 บาท ตามลำดับ ส่วนความแข็งของผลซึ่งถูกวัดด้วยแรงต้านที่มากที่สุดของทั้งเปลือกและเนื้อของผลผลิตต่อแรงกดที่เพิ่มขึ้นแต่ละกิโลกรัมต่อตารางเซนติเมตร มีผลให้ราคาลดลงกิโลกรัมละ 1.57 บาท นอกจากนี้ยังพบว่าความแปรปรวนของขนาดผลที่เพิ่มขึ้นแต่ละหน่วยมีผลให้ราคาเพิ่มขึ้นกิโลกรัมละ1.76 บาท เนื่องจากพ่อค้าจะพิจารณาขนาดของผลลำไยตามมาตรฐานและให้ราคาสูงขึ้นถ้าเห็นว่ามีผลขนาดใหญ่ปนมาในแต่ละเกรดมากขึ้น การศึกษาเกณฑ์การจัดชั้นลำไยช่อสดพบว่า ทั้งพ่อค้าท้องถิ่นที่มีการใช้การคาดคะเนทางสายตาและประสบการณ์ในการพิจารณาจัดชั้น และส่วนราชการใช้เพียงขนาดของผลเท่านั้นที่เป็นปัจจัยในการจัดชั้น แต่เมื่อเปรียบเทียบเกณฑ์ทั้งสองพบว่า เกณฑ์คุณภาพลำไยช่อสดของพ่อค้าท้องถิ่นสูงกว่าเกณฑ์ของราชการอย่างมีนัยสำคัญ แสดงถึงความไม่สอดคล้องของเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพลำไย สำหรับเกณฑ์การปลอมปนของขนาดผลที่ต่ำกว่าเกณฑ์ของแต่ละเกรดของทางราชการกำหนดไว้ไม่เกินร้อยละ 20ของจำนวนผลหรือน้ำหนัก ส่วนพ่อค้าท้องถิ่นกำหนดไว้โดยเฉลี่ยไม่เกิน ร้อยละ10.5 ซึ่งบางรายอาจกำหนดให้ไม่เกินร้อยละ 0, 5 และ 20 เมื่อใช้เกณฑ์ดังกล่าวข้างต้นมาพิจารณาให้เกรดตามคุณภาพของลำไยช่อสดตัวอย่างเปรียบเทียบกับเกรดที่พ่อค้ากำหนดในช่วงที่รับซื้อพบว่า พ่อค้าในตลาดท้องถิ่นให้เกรดลำไยช่อสดไม่สอดคล้องกับคุณภาพตามมาตรฐานที่พ่อค้ากำหนดเอง ถึงร้อยละ 60-70 ในจำนวนนี้ร้อยละ 8-13 เป็นการกำหนดเกรดที่ต่ำกว่าคุณภาพตามมาตรฐาน แต่ถ้าใช้เกณฑ์คุณภาพของทางราชการเป็นมาตรฐานจะมีลำไยช่อสดถึงร้อยละ 57 ที่ถูกพ่อค้าท้องถิ่นให้เกรดต่ำกว่าคุณภาพตามมาตรฐาน ผลการศึกษาข้างต้นชี้ให้เห็นว่าเกษตรกรและหน่วยงานราชการที่ส่งเสริมเกษตรกรควรเน้นการผลิตหรือปรับปรุงการผลิตลำไยให้ได้ผลขนาดใหญ่ขึ้นรวมทั้งเพิ่มความสว่างหรือลดความคล้ำของสีผิว กรมวิชาการเกษตรหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบควรให้การดูแลและกวดขันการคัดเกรดลำไยให้มากขึ้น นอกจากนี้ยังมีความจำเป็นที่จะต้องปรับปรุงทักษะของพ่อค้าท้องถิ่นและลูกจ้างที่ทำหน้าที่เป็นผู้คัดแยกเกรดให้สามารถทำการคัดเกรดได้ตรงกับคุณภาพที่แท้จริงของผลผลิตลำไยช่อสดยิ่งขึ้น