วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพัฒนาการการตั้งถิ่นฐาน บทบาทและความสำคัญของชุมชนตลอดคลองสวนทั้งในอดีตและปัจจุบัน 2) ศึกษารูปแบบการตั้งถิ่นฐานและปัจจัยต่างๆ ที่ส่งผลต่อรูปแบบการตั้งถิ่นฐานของชุมชนตลาดคลองสวน 3) ศึกษาเอกลักษณ์การตั้งถิ่นฐานและปัญหาทางกายภาพของชุมชนตลาดคลองสวน 4) เสนอแนะแนวทางการแก้ปัญหาทางกายภาพของชุมชนที่เหมาะสมและสอดคล้องกับเอกลักษณ์การตั้งถิ่นฐานของชุมชนตลาดคลองสวน จากการศึกษาพบว่าพัฒนาการของชุมชนริมน้ำตลอดคลองสวนตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันมีลักษณะที่ค่อยเป็นค่อยไป โครงสร้างและองค์ประกอบส่วนใหญ่ของชุมชนได้พัฒนามาอย่างต่อเนื่อง และยังคงมีความกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติเป็นอย่างดี ถึงแม้ว่าพัฒนาการในระยะหลังที่มีการพัฒนาเส้นทางถนนจะทำให้รูปแบบการตั้งถิ่นฐานของชุมชนเริ่มมีการขยายตัวไปตามเส้นทางถนนมากขึ้นก็ตาม แต่เมื่อเปรียบเทียบในภาพรวมของชุมชนแล้วการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังถือว่าเป็นส่วนน้อยของชุมชน โดยจะเห็นได้จากรูปแบบวิถีชีวิตรูปแบบการตั้งถิ่นฐานแบบดั้งเดิมที่ขนานกับคลอง ระบบกิจกรรม และการใช้พื้นที่ยังคงไม่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม รวมทั้งอาคารบ้านเรือนก็ยังคงรูปแบบทางสถาปัตยกรรมอันเป็นเอกลักษณ์เฉฑาะตัวของชุมชนริมน้ำตลาดคลองสวน คือ เรือนแถวริมน้ำ นอกจากนี้แล้วในด้านกลุ่มคนถึงแม้ว่าจะมีความแตกต่างกันทางเชื้อชาติศาสนา แต่ก็สามารถอยู่ร่วมกันได้เป็นอย่างดีโดยมีตลาดเป็นศูนย์กลางของชุมชน และมีศาสนสถานเป็นศูนย์รวมทางจิตใจ ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางการพัฒนาชุมชนริมน้ำตลาดคลองสวน ได้แก่ ส่งเสริมการรักษาเอกลักษณ์ที่ดีงามของชุมชนไว้อย่างยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมระหว่างรัฐและประชาชนในท้องถิ่น รวมทั้งการสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนควบคู่กับการอนุรักษ์ตามแนวทางการพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่มีความเหมาะสมกับสภาพชุมชน