การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพัฒนา มีวัตถุประสงค์ 1) วิเคราะห์รูปแบบของสถาบันทดสอบทางการศึกษาระดับประเทศ 2) พัฒนารูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษารูปแบบต่าง ๆ เพื่อนำไปสู่การนำเสนอรูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย 3) ประเมินความเหมาะสมของรูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติของประเทศไทยที่พัฒนาขึ้น ดำเนินการวิเคราะห์รูปแบบของสถาบันทดสอบทางการศึกษาระดับประเทศด้วยการวิเคราะห์เอกสารและตรวจสอบผลการวิเคราะห์โดยผู้ทรงคุณวุฒิ ยกร่างรูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหา ตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิด้วยเทคนิคเดลฟายและประเมินรูปแบบสถาบันโดยกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 2 กลุ่ม ด้วยการใช้แบบสอบถามและการประชุมกลุ่มย่อย ผลการวิจัยสรุปได้ว่า 1. รูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษาระดับประเทศที่ศึกษา 4 ประเทศ คือ ไทย ญี่ปุ่นสหรัฐอเมริกา และสหราชอาณาจักร จำนวน 8 หน่วยงาน มีลักษณะการดำเนินการ การบริหารงานการให้ความสำคัญกับเทคโนโลยี ภารกิจด้านการวิจัยและการมุ่งตอบสนองต่อผู้ใช้บริการคล้ายคลึงกันมาก หน่วยงานมีการกำหนดจุดประสงค์ วิสัยทัศน์ พันธกิจและกลยุทธ์ที่ชัดเจนแตกต่างกันที่ลักษณะองค์การ ขอบข่ายภารกิจ การมีองค์การเครือข่ายและการได้มาของงบประมาณ 2. รูปแบบสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย เป็นองค์การมหาชน มีการจัดโครงสร้างยืดหยุ่นตามภารกิจหลัก บริหารงานในรูปของคณะกรรมการบริหารดำเนินการร่วมกันระหว่างบุคคลภายในและภายนอกสถาบัน ใช้หลักการบริหารแบบมีส่วนร่วมโดยให้สถาบันอุดมศึกษาทำหน้าที่เป็นองค์การเครือข่ายดำเนินการร่วมกับเขตพื้นที่การศึกษาสถานศึกษามีการบริหารจัดการที่ดี และมีกลไกในการติดตามกำกับการดำเนินการในทุกระดับ