การศึกษาเชิงพรรณนานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพและความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยพื้นฐานส่วนบุคคลและความรู้-การรับรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพของประชาชนวันทำงานในชุมชนแออัดในเขตเทศบาลเมืองสระบุรี ทำการเลือกชุมชนตัวอย่างอย่างง่าย 5 ชุมชน จากชุมชนแออัด 9 ชุมชน และสุ่มตัวอย่างประชากรทั้งเพศชายและเพศหญิง ที่มีอายุ 15-59 ปี จำนวน 400 คน เก็บข้อมูลระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2547ถึง กุมภาพันธ์ 2548 โดยการสัมภาษณ์ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนาด้วยค่าสถิติ ความถี่,ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ความสัมพันธ์ด้วยวิธีทดสอบไคสแควร์ ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 58.0) อายุเฉลี่ย40.7 ปี มากกว่าครึ่งจบชั้นประถมศึกษา (ร้อยละ 54.3) อาชีพส่วนใหญ่รับจ้างทั่วไป(ร้อยละ 39.3) พฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพโดยรวมอยู่ในระดับต่ำ (ร้อยละ 66.8) เมื่อวิเคราะห์เป็นรายด้านพบว่า ส่วนใหญ่พฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพที่อยู่ในระดับสูงคือด้านการบริโภคอาหาร (ร้อยละ 74.5) ระดับปานกลางคือ ด้านการจัดการกับความเครียด(ร้อยละ 38.0) และระดับต่ำ คือ ด้านการออกกำลังกาย (ร้อยละ 83.0) สำหรับคุณลักษณะด้านประชากรที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) กับพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพโดยรวม ได้แก่ อาชีพ, รายได้ครอบครัวต่อเดือนและการตรวจสุขภาพประจำปี เมื่อแยกเป็นรายด้านพบว่า ดัชนีมวลกาย, การศึกษา, อาชีพ, การมีโรคประจำตัวและการเคยได้รับการตรวจสุขภาพ มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพด้านการบริโภคอาหารอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) อาชีพมีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพด้านการออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) และปัจจัยด้านความรู้-การรับรู้พบว่ามีเพียงปัจจัยด้านความเชื่อ-การรับรู้ด้านสุขภาพเท่านั้น ที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพด้านการออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ผลการวิจัยครั้งนี้มีข้อเสนอแนะว่า ควรมีการวางแผนการดำเนินงานในการสร้างเสริมสุขภาพให้กับประชาชนวัยทำงานในชุมชนแออัดเพื่อทำให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือการออกกำลังกายและการตรวจสุขภาพประจำปี โดยต้องคำนึงถึงความแตกต่างของอาชีพ รายได้ และระดับการศึกษา นอกจากนี้ควรมีการสร้างความเชื่อทางด้านสุขภาพที่ถูกต้องเพื่อให้เกิดพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพที่ถูกต้องเหมาะสมอย่างยั่งยืนต่อไป