การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะและปัจจัยพื้นฐานของผู้รับบริการที่มาโรงพยาบาลสระบุรีโดยตรงโดยไม่ผ่านหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่ายโรงพยาบาลสระบุรี ในด้านปัจจัยส่วนบุคคล การใช้บริการสุขภาพ เหตุผลที่ไม่ไปหน่วยบริการปฐมภูมิ สิ่งที่ต้องปรับปรุงหน่วยบริการปฐมภูมิ เหตุผลที่มารับบริการที่โรงพยาบาลสระบุรี ความพึงพอใจต่อการให้บริการของโรงพยาบาลสระบุรี และความแตกต่างของปัจจัยส่วนบุคคลกับคะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจ เก็บข้อมูลระหว่าง 1-30 เมษายน 2546โดยใช้แบบสัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้รับบริการจากหน่วยปฐมภูมิ 2-7 ที่มาโดยตรงโดยไม่ผ่านหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่ายโรงพยาบาลสระบุรีมารับบริการผู้ป่วยนอกที่โรงพยาบาลสระบุรีจำนวน 500 คน สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล Mann-Whitney U test และKruskal Wallis test ผลการศึกษาด้านปัจจัยส่วนบุคคลส่วนใหญ่เป็นหญิงร้อยละ 73.0 อายุระหว่าง 16-59 ปีร้อยละ 65.6 ที่อยู่ในพื้นที่บริการของหน่วยปฐมภูมิ 2 มากที่สุด ร้อยละ 25.8 มีสถานภาพสมรสคู่ ร้อยละ 52.8 ระดับการศึกษาประถมศึกษา ร้อยละ 60.0 รายได้ต่ำกว่า 5,000 บาทร้อยละ 64.6 สถานะการเงินของครอบครัวพอใช้ ร้อยละ 50.0 ด้านการใช้บริการสุขภาพส่วนใหญ่ใช้เวลาเดินทางไปหน่วยบริการปฐมภูมิภายใน 30 นาที ร้อยละ 79.4 เหตุผลที่ไปรับบริการที่หน่วยปฐมภูมิคือ ใกล้บ้าน ร้อยละ 56.0 เหตุผลที่ไม่ไปรักษาที่หน่วยปฐมภูมิ คือ ไม่มีแพทย์ตรวจร้อยละ 31.0 สิ่งที่หน่วยบริการปฐมภูมิต้องปรับปรุงคือให้มีแพทย์ตรวจร้อยละ 90.4 เมื่อเจ็บป่วยรับบริการที่โรงพยาบาลสระบุรี ร้อยละ 71.6เหตุผลที่มารักษาที่โรงพยาบาลสระบุรีโดยตรงคือ ประทับใจในบริการ ร้อยละ 97.8รองลงมาเชื่อในการรักษาของแพทย์ ร้อยละ 83.0 ความพึงพอใจต่อบริการของโรงพยาบาลสระบุรีเมื่อแยกรายข้อพบว่ามีร้อยละของความพึงพอใจมากถึงมากที่สุดต่อค่าใช้จ่ายคุ้มกับบริการที่ได้รับ รองลงมาความพึงพอใจต่อบริการที่ประทับใจ 87.4 และ 78.0 ตามลำดับ ความแตกต่างปัจจัยส่วนบุคคลกับคะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจ พบว่าอยุ ที่อยู่ สถานภาพสมรส การศึกษารายได้ สถานะการเงินของครอบครัวที่แตกต่างกัน มีผลต่อคะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ผลการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าภาวะใกล้บ้านของหน่วยบริการปฐมภูมิและการมีแพทย์ตรวจที่หน่วยบริการปฐมภูมิ เป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดที่ทำให้ผู้รับบริการมาโรงพยาบาลสระบุรีโดยตรงโดยไม่ผ่านหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่ายโรงพยาบาลสระบุรี นอกจากนี้ความรู้เกี่ยวกับลักษณะและปัจจัยพื้นฐานอื่น ๆ สามารถนำไปใช้ในการพัฒนา ปรับปรุงและการจัดตั้งหน่วยบริการปฐมภูมิที่มีประสิทธิภาพต่อไป