การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยการสื่อสารที่มีผลต่อการรับนวกรรมการปลูกพืชเศรษฐกิจทดแทนการปลูกฝิ่นของชายไทยภูเขาทางภาคเหนือของประเทศไทยในพื้นที่ภายใต้การดูแลของมูลนิธิโครงการหลวง และบทบาทสำคัญของเจ้าหน้าที่และการจัดการที่มีต่อการเผยแพร่นวกรรม งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ โดยทำการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-depthInterview) กลุ่มเป้าหมาย 9 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้รับสนองพระราชประสงค์, กลุ่มแบ่งตามประเภทของพืชเศรษฐฏิจที่นำไปเผยแพร่นวกรรม อันได้แก่ ไม้ผล พืชผัก ไม้ดอก พืชไร่,กลุ่มเจ้าหน้าที่ส่งเสริมทำงานประจำในพื้นที่, กลุ่มผู้ประสานงานมูลนิธิโครงการหลวง,กลุ่มตำรวจตระเวนชายแดน, กลุ่มชาวไทยภูเขาที่เป็นผู้นำชุมชนในรุ่นบุกเบิกและผู้ที่เป็น Early Adopters รวมจำนวน 25 คน ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยการสื่อสารที่มีผลต่อการรับนวกรรมการปลูกพืชเศรษฐกิจทดแทนการปลูกฝิ่นคือ ~b1. ปัจจัยด้านตัวผู้ส่งสาร~b ได้แก่ ผู้ทำงานตอนริเริ่มโครงการ ผู้รับผิดชอบ และอาสาสมัครผู้ทำงานให้มูลนิธิโครงการหลวง การสร้างเครือข่าย/พันธมิตร, ความน่าเชื่อถือของผู้ส่งสาร, การสร้างความศรัทธา, การสร้างความใกล้ชิดคุ้นเคย, ความเป็นเพื่อน และการสื่อสารจากผู้นำไปยังลูกบ้าน และที่สำคัญรองลงมาคือผู้ที่รับนวกรรมกลุ่มแรก ~b2. ปัจจัยด้านสาร~b การใช้สาร 3 ประเภท คือ สารเชิงวิชาการ, สารเพื่อการจูงใจให้ยอมรับนวกรรม และ สารเพื่อแนะนำนวกรรม ~b3. ปัจจัยด้านช่องทางการสื่อสารหรือสื่อ~b เน้นการสื่อสารระหว่างบุคคล และการสื่อสารแบบสองจังหวะขั้นตอน ได้แก่ กลยุทธ์การจัดโครงการฝึกอบรม, กลยุทธ์การเข้าทางผู้นำความคิดเห็นหรือการสื่อสารผ่านตัวกลางของการสื่อสาร (Mediator), กลยุทธ์การฝึกอบรมนักเรียนในโรงเรียนเพื่อให้เป็นยุวเกษตรกร กลยุทธ์การสื่อสารโดยเข้าทางคนแก่คนเฒ่าเพื่อขจัดความขัดแย้ง และกลยุทธ์การใช้วิทยากรอาสาสมัครเกษตรกร ชาวไทยภูเขา, กลยุทธ์ด้านวิธีทำงานของเจ้าหน้าที่, กลยุทธ์การฉายภาพยนตร์และสไลด์ที่เกี่ยวข้องกับนวกรรม~b4. ปัจจัยด้านผู้รับสาร~b เป็นปัจจัยผลักดันให้เกิดการรับนวกรรม ในเรื่อง~bบทบาทสำคัญของเจ้าหน้าที่และการจัดการที่มีต่อการเผยแพร่นวกรรม มี9 ด้าน~b ได้แก่ 1. บทบาทการให้ความรู้ 2. บทบาทผู้โน้มน้าวใจ 3. บทบาทการเป็นที่ปรึกษาให้คำแนะนำ 4. บทบาทการสนับสนุน/ส่งเสริม 5. บทบาทการเป็นผู้ประสานงาน6. บทบาทการกระตุ้นหรือการเป็นผู้ขับเคลื่อนชุมชน/โครงการ 7. บทบาทนักพัฒนาสังคม8. บทบาทเซลล์ขายของ (โครงการ) 9. บทบาทผู้นำการเปลี่ยนแปลง