งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาวิธีการวัดความรู้บางส่วนของผู้ตอบแบบสอบเลือกตอบ การดำเนินการวิจัยประกอบด้วย 2 ขั้นตอน ขั้นตอนแรกเป็นการพัฒนาวิธีการตอบและตรวจให้คะแนน โดยประยุกต์วิธีของคูมบ์ ประยุกต์วิธีของอาร์โนลด์ และประยุกต์วิธีของเดรสเซลและชมิด ขั้นตอนที่สอง วิเคราะห์คุณภาพวิธีการตอบและตรวจให้คะแนนที่พัฒนาขึ้น เพื่อเปรียบเทียบคุณภาพกับวิธีการตอบและตรวจให้คะแนนตามวิธีของคูมบ์วิธีของอาร์โนลด์ วิธีของเดรสเซลและชมิด และวิธีการตรวจให้คะแนนแบบประเพณีนิยมในด้านความตรงตามเกณฑ์ ความตรงเชิงโครงสร้าง ความเที่ยงแบบสอดคล้องภายใน ค่าฟังก์ชันสารสนเทศเฉลี่ยของแบบสอบ และค่าประสิทธิภาพสัมพัทธ์เฉลี่ยของแบบสอบ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบวัดทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ขั้นพื้นฐานระดับมัธยมศึกษาตอนต้นโดยการสุ่มกลุ่มตัวอย่างนักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 จากโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดสระบุรี ปีการศึกษา 2544 จำนวน 15 โรงเรียน รวมทั้งสิ้น 946 คน ข้อมูลที่ได้นำมาตรวจสอบความตรงเชิงโครงสร้าง โดยการวิเคราะห์เมตริกพหุลักษณะ-พหุวิธีและวิเคราะห์ตัวประกอบเชิงยืนยันด้วยโปรแกรม LISREL ตรวจสอบความตรงตามเกณฑ์สัมพันธ์จากการวิเคราะห์สหสัมพันธ์ของคะแนนกับเกณฑ์ วิเคราะห์ค่าความเที่ยงแบบความสอดคล้องภายใน และวิเคราะห์ค่าฟังก์ชันสารสนเทศของแบบสอบ ด้วยโปรแกรม BILOG และ PARSCALE ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. วิธีที่ประยุกต์จากวิธีของคูมบ์ ให้ค่าฟังก์ชันสารสนเทศเฉลี่ยของแบบสอบและประสิทธิภาพสัมพัทธ์เฉลี่ยของแบบสอบสูงกว่าวิธีอื่น ๆ รองลงมาคือวิธีของอาร์โนลด์และวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของเดรสเซลและชมิด ตามลำดับ ส่วนวิธีประเพณีนิยม จะให้ค่าฟังก์ชันสารสนเทศเฉลี่ยของแบบแบบสอบและประสิทธิภาพสัมพัทธ์เฉลี่ยของแบบสอบต่ำกว่าทุกวิธี 2. วิธีของอาร์โนลด์มีความตรงเชิงโครงสร้างสูงกว่าวิธีอื่น ๆ รองลงมาคือวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของคูมบ์ และวิธีของคูมบ์ตามลำดับ ส่วนวิธีประเพณีนิยมมีความตรงเชิงโครงสร้างต่ำกว่าทุกวิธี 3. วิธีของคูมบ์ และวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของคูมบ์ มีค่าความตรงตามเกณฑ์สัมพันธ์สูงกว่าวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของอาร์โนลด์ 4. วิธีที่ประยุกต์จากวิธีของอาร์โนลด์มีค่าความเที่ยงสูงกว่าวิธีอื่น ๆ รองลงมาคือวิธีของอาร์โนลด์และวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของเดรสเซลและชมิด ตามลำดับ 5. คุณภาพของวิธีการตอบและการตรวจให้คะแนน เมื่อพิจารณาตามเกณฑ์โดยรวมทุกด้านพบว่าวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของคูมบ์ มีคุณภาพดีกว่าวิธีอื่น ๆ รองลงมาคือวิธีของอาร์โนลด์ และวิธีที่ประยุกต์จากวิธีของเดรสเซลและชมิด ตามลำดับ