การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) ศึกษาคุณภาพชีวิตและความต้องการการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตตามการรับรู้ของชาวกูย 2) สำรวจสภาพและปัญหาการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต และ 3) วิเคราะห์แนวทางการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตตามความต้องการของชาวกูย หมู่บ้านสามแห่งในจังหวัดสุรินทร์ ได้รับการคัดเลือกอย่างเจาะจงให้เป็นตัวแทนของชาวกูยหมู่บ้านสามแห่งในจังหวัดสุรินทร์ได้รับการคัดเลือกอย่างเจาะจงให้เป็นตัวแทนของชาวกูยช้าง ชาวกูยเขมร และชาวกูยลาว ผู้วิจัยประยุกต์วิธีการประเมินสภาพแบบมีส่วนร่วม (Participatory Rural Appraisal or PRA) ในการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนามจากชาวกูยและบุคลากรทางการศึกษา ผลการวิจัยมีดังนี้ 1. ชาวกูยช้าง กูยเขมร และกูยลาว ส่วนใหญ่รับรู้คุณภาพชีวิตตรงกัน 6 ด้านคือ รายได้ การประกอบอาชีพ สุขภาพอนามัย การศึกษา การมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนกับประเพณีวัฒนธรรมและความเชื่อ ทั้งสามกลุ่มเห็นว่าการประกอบอาชีพและรายได้มีความสำคัญที่สุด ในขณะที่คุณภาพชีวิตด้านการศึกษาได้รับการจัดลำดับความสำคัญอยู่ในลำดับกลาง และเป็นสิ่งที่น่าสังเกตว่าทั้งสามกลุ่มให้ความสนใจกับการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมของตนแม้ว่าจะจัดลำดับความสำคัญเรื่องดังกล่าวอยู่ในลำดับท้าย ๆ ก็ตาม 2. ชาวกูยทั้งสามกลุ่มยังเห็นว่าการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานเป็นหน้าที่ของภาครัฐโรงเรียนควรสอนให้รู้หนังสือและให้ความรู้ที่ช่วยมีงานทำ การจัดกิจกรรมการศึกษานอกโรงเรียนควรเน้นความรู้ด้านการประกอบอาชีพ นอกจากนี้เห็นว่าควรจัดกิจกรรมที่ถ่ายทอดภูมิปัญญาของชาติพันธุ์ เช่น ชาวกูยช้างเสนอให้มี"โรงเรียนควาญช้าง"เป็นต้น 3. บุคลากรในโรงเรียนและผู้ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาในท้องถิ่นเสนอว่าควรส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน และนอกจากความรู้ในการประกอบอาชีพแล้ว ควรให้ความสำคัญกับการถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาของชาวกูยเพิ่มขึ้น เช่น ให้มีการเรียนรู้เกี่ยวกับการทอผ้าหรือการร่ายรำ เพื่ออนุรักษ์เอกลักษณ์ของชาวกูยไว้