การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสาะหาระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมเพื่อก่อให้เกิดผลความร่วมมือเพื่อใช้ข้อมูลเชิงวิชาการในการเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการการศึกษานอกโรงเรียนของกรมการศึกษานอกโรงเรียน มีการพัฒนาคุณภาพ สร้างความสมดุลระหว่างระบบการดำเนินงานกับการมีส่วนร่วม โดยใช้เทคนิคเดลฟายในการหารูปแบบเพื่อใช้รูปแบบในการวิจัยภาคสนามเป็นระยะเวลา 3 เดือนติดต่อกัน และนำผลการวิจัยจากการปฏิบัติจริงภาคสนามมาอภิปราย เพื่อปรับปรุงรูปแบบให้สามารถนำไปประยุกต์ได้ในสถานการณ์จริงของการจัดการศึกษาของหน่วยงานการศึกษานอกโรงเรียนระดับและอำเภอ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ เป็นศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดและศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียนอำเภอ 5 จังหวัดและ 5 อำเภอ จากประชากรศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดในเขตภาคกลางซึ่งมี 17 จังหวัด โดยวิธีการสุ่มอย่างง่าย บุคลากรในจังหวัดและอำเภอตัวอย่างที่ได้รับเกียรติให้ร่วมงานวิจัยครั้งนี้ได้ใช้ขนาดตัวอย่างบุคลากรในจังหวัดและอำเภอตัวอย่างที่ประสงค์จะร่วมการทดลองปฏิบัติจริงภาคสนาม จำนวน 116 คนเครื่องมือที่ใช้ในงานวิจัยนี้คือ แบบสอบถาม แบบวัดผลความร่วมมือ และการสัมมนาแบบเจาะลึก (Indept Seminar) ทำการวิเคราะห์และประมวลผล โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปSPSS10.0.1 สถิติที่ใช้คือ การแจกแจงความถี่ฐานนิยม ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและการทดสอบ t-paired เพื่อให้ผลงานวิจัยนี้สามารถนำไปประยุกต์ได้ตรงตามความต้องการของประชากรของหน่วยงานการศึกษานอกโรงเรียน สังกัดกรมการศึกษานอกโรงเรียนงานวิจัยนี้ได้สำรวจความต้องการการมีระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมจากประชากรซึ่งเป็นบุคลากรในหน่วยงานการศึกษานอกโรงเรียนระดับจังหวัดและอำเภอทั่วประเทศรวม76 จังหวัด และ 816 อำเภอ กับทั้งได้สำรวจสภาพระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมที่มีอยู่จริงในปัจจุบัน พบว่า ประชากรส่วนใหญ่และเกือบทุกคนมีความต้องการระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมสูงกว่าระบบการดำเนินงานที่เป็นอยู่จริงในปัจจุบันมาก จากผลการเสาะหารูปแบบระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วม โดยให้ผู้เชี่ยวชาญจำนวน 26 คน ร่วมพิจารณาตามเทคนิคเดลฟาย2 รอบ โดยอาศัยแนวคิดระบบการดำเนินงานของเดมมิ่งผสมผสานกับแนวคิดความร่วมมือของCohen และ Unhoff พบว่าส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่ารูปแบบผสมผสานแนวคิดความร่วมมือของDeming และ แนวคิดของ Cohen และ Unhoff เป็นรูปแบบที่สามารถนำไปประยุกต์ในการจัดให้บริการการศึกษานอกโรงเรียนในหน่วยงานระดับจังหวัดและอำเภอได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นรูปแบบระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมเพื่อก่อให้เกิดผลความร่วมมือ ที่เสนอให้นำไปทดลองปฏิบัติจริงภาคสนาม จากผลการทดลองปฏิบัติจริงภาคสนามในจังหวัดอำเภอตัวอย่าง พบว่า ผลของความร่วมมือที่เกิดจากการนำรูปแบบระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมเพื่อก่อให้เกิดผลความร่วมมือก่อนและหลังการทดลองเกือบทุกด้าน และเกือบทุกกิจกรรมไม่มีความแตกต่างกัน คงมีกิจกรรม 2 กิจกรรมจาก 61 กิจกรรมเท่านั้น ที่แตกต่างกันและยังพบว่ามีกิจกรรมหลายกิจกรรมที่หลังการทดลองแล้วเกิดผลของความร่วมมือลดลงด้วยผลการทดลองเป็นเช่นดังกล่าวข้างต้น กลุ่มเป้าหมาย (Focus Group) ได้เสนอผลสรุปการอภิปรายว่าควรมีการใช้กระบวนการกลุ่ม คณะทำงาน การประชุมเพื่อปรึกษาหารือการนิเทศ การสร้างบรรยากาศในการทำงานแบบร่วมมือด้วยการสร้างระบบสารสนเทศ การสนับสนุนทรัพยากรและการให้มีส่วนร่วมในผลประโยชน์และใช้ยุทธศาสตร์การทำงานเชิงรุกมากกว่าตั้งรับ ยุทธศาสตร์การสร้างประสบการณ์หลากหลายให้บุคลากรและการพัฒนาองค์ความรู้ อนึ่งการเกิดผลความร่วมมือเกิดได้ทั้งในด้านบวกและด้านลบ การคำนึงถึงสภาพการณ์ความมากน้อยของการใช้วิธีการการร่วมมือในการตัดสินใจ ปัจจัยเหล่านี้หากใช้ร่วมกับระบบการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมเพื่อก่อให้เกิดผลความร่วมมือ จัดก่อให้เกิดประสิทธิภาพในการบริการกระบวนการเรียนการสอนให้มีคุณภาพและเกิดประโยชน์สูงสุดบรรลุจุดหมายปลายทางที่พึงประสงค์ต่อไป