วิทยานิพนธ์นี้เป็นการศึกษาถึงปัญหากฎหมาย ในการคุ้มครองผู้ถือหน่วยลงทุนในกองทุนรวมโดยพิจารณาถึงบทบาท สิทธิ หน้าที่ รวมทั้งความรับผิดของบุคคลฝ่ายต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น บริษัทจัดการ ผู้ดูแลผลประโยชน์ และผู้ถือหน่วยลงทุน เป็นต้น ตลอดจนบทบาทหน้าที่ของรัฐในฐานะผู้กำกับดูแลธุรกิจที่มีผลกระทบต่อผู้ลงทุนรายย่อยเป็นจำนวนมาก เช่นการลงทุนในกองทุนรวมนี้ โดยการกำกับดูแลกองทุนรวมสามารถกระทำได้ใน 2 ระดับดังนี้ 1. การกำกับควบคุมในแนวดิ่ง คือ การกำกับเชิงมหาชนที่รัฐจักต้องเข้าไปตรวจสอบโดยตรงโดยการกำหนดให้กองทุนรวมเป็นกิจการที่ต้องมีใบอนุญาต การกำหนดคุณสมบัติ ตลอดจนการตรวจสอบการดำเนินการภายหลังจากได้รับใบอนุญาต 2. การกำกับควบคุมในแนวนอน คือ การที่รัฐใช้กลไกทางกฎหมาย ในการกำหนดให้บุคคลฝ่ายต่างๆที่เกี่ยวข้องสามารถตรวจสอบกันเองได้อย่างเปิดเผยและก่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายผ่านสิทธิหน้าที่ หรืออาจกล่าวอีกนัยหนึ่งได้ว่าเป็นการกำกับควบคุมโดยอ้อม การกำกับควบคุมทั้งในแนวดิ่งและแนวนอนจะต้องดำเนินควบคู่กันไปเพื่อก่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดเพราะต่างมีข้อดีและข้อจำกัดอยู่ในตัวเอง สำหรับการศึกษาและวิเคราะห์ถึงปัญหากฎหมายเป็นไปในเชิงเปรียบเทียบทั้งในกฎหมายที่เกี่ยวข้องของไทยและสหรัฐอเมริกา โดยมุ่งศึกษาถึงข้อแตกต่างและข้อดีข้อเสียโดยประมวลจากปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่างๆ ทั้งในแง่ประวัติศาสตร์ โครงสร้าง รูปแบบ ตลอดจนปัจจัยอื่นๆจากการศึกษาพบว่าแม้การกำกับควบคุมกองทุนรวมของไทยในปัจจุบันจะได้มีการพัฒนาขึ้นตามลำดับ แต่ทั้งนี้ก็ยังไม่สมบูรณ์เพียงพอในการให้ความคุ้มครองผู้ถือหน่วยลงทุนโดยมีประเด็นปัญหาที่สำคัญดังนี้ 1) ปัญหาความเป็นนิติบุคคล 2) ปัญหาสถานะและสิทธิทางกฎหมายของผู้ถือหน่วยลงทุนในการเข้าไปมีส่วนควบคุมกองทุนรวม 3) ปัญหาความเป็นอิสระในการตรวจสอบบริษัทจัดการโดยผู้ดูแลผลประโยชน์ 4) ปัญหานิติสัมพันธ์ระหว่างผู้ดูแลผลประโยชน์และผู้ถือหน่วยลงทุน 5) ปัญหาค่าธรรมเนียมที่ไม่เหมาะสมและเป็นธรรม6) ปัญหาการควบคุมผู้ทำหน้าที่ขายหน่วยลงทุน ท้ายที่สุดผู้วิจัยได้นำเสนอแนวทางแก้ไข โดยในระยะยาวการกำกับควบคุมกองทุนรวมของไทยควรมีลักษณะเฉกเช่นเดียวกับ Investment Company ของประเทศสหรัฐอเมริกา แต่ในระยะสั้นผู้วิจัยได้เสนอแนวทางแก้ไขเรื่องบทบาทและหน้าที่ของนิติบุคคลกองทุนรวม และรูปแบบการดำเนินการของผู้ดูแลผลประโยชน์ตลอดจนเพิ่มสิทธิของผู้ถือหน่วยลงทุน ทั้งนี้เพื่อยังผลให้เกิดการคุ้มครองผู้ถือหน่วยลงทุนอย่างแท้จริง เช่นการกำหนดสิทธิลงมติ (voting rights) และการกำหนดให้มีตัวแทนข้างฝ่ายผู้ถือหน่วยลงทุนซึ่งมีสิทธิหน้าที่ และความรับผิดต่อผู้ถือหน่วยลงทุน จนกว่าจะได้มีการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายการกำกับควบคุมกองทุนรวมของไทยให้มีลักษณะเช่นเดียวกับ Investment Company Act of 1940 ของประเทศสหรัฐอเมริกา