การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาการปฏิบัติงานของศึกษานิเทศก์ สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ/กิ่งอำเภอ ตามเกณฑ์มาตรฐานศึกษานิเทศก์ของกระทรวงศึกษาธิการ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยคือ ศึกษานิเทศก์ สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ/กิ่งอำเภอ จำนวน 338 คนเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า เกณฑ์มาตรฐานที่ 1 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ การเข้าร่วมเป็นสมาชิกกิจกรรมขององค์กรที่ส่งเสริมการนิเทศการศึกษา การศึกษาค้นคว้ารวบรวมเทคนิควิธีการสื่อเครื่องมือนิเทศ การให้คำปรึกษา แนะนำสาธิต เกี่ยวกับการนิเทศแก่โรงเรียน กลุ่มโรงเรียน การศึกษาค้นคว้าการวิจัยของบุคคลอื่นหรือหน่วยงานอื่น และการนำผลการวิจัยไปใช้ในการนิเทศ ปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ องค์กรที่ส่งเสริมการนิเทศการศึกษาไม่ได้จัดกิจกรรมเพื่อช่วยเหลือแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกันอย่างจริงจัง ขาดแหล่งศึกษาค้นคว้า ขาดความรู้การวิจัย งานที่ได้รับมอบหมายมากทำให้การปฏิบัติงานไม่ทั่วถึงและต่อเนื่อง เกณฑ์มาตรฐานที่ 2 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ การศึกษาข้อมูลพื้นฐานเพื่อทราบสภาพปัจจุบันปัญหาความต้องการของผู้รับการนิเทศ และกิจกรรมการนิเทศต้องสัมพันธ์กับความต้องการของผู้รับการนิเทศปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ ขาดงบประมาณสนับสนุนการดำเนินงาน เกณฑ์มาตรฐานที่ 3 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ ศึกษาปัญหาการจัดการเรียนการสอนร่วมกัน เลือกวิธีที่เหมาะสมกับผู้รับการนิเทศ และส่งเสริมกระตุ้นให้ผู้รับการนิเทศประเมินวิธีทำงานของตนเอง ปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ ขาดงบประมาณสนับสนุนการดำเนินงาน เกณฑ์มาตรฐานที่ 4 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ ศึกษาสภาพปัจจุบันปัญหา ความต้องการของผู้รับการนิเทศในภาพรวม-เป็นรายกลุ่ม และพัฒนาแผนให้สอดคล้องกับนโยบายแนวปฏิบัติการนิเทศการศึกษาของสปช.และ สปจ. ปัญหาที่ระบุคือ ขาดการควบคุมกำกับและติดตามผลการดำเนินงาน เกณฑ์มาตรฐานที่ 5 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ เลือกสื่อเครื่องมือเทคนิควิธีการให้เหมาะสมกับกิจกรรมการนิเทศ และให้ผู้รับการนิเทศมีส่วนร่วมในการคิดค้น ผลิต ตัดสินใจใช้ และพัฒนาสื่อ เครื่องมือเทคนิค วิธีการในการนิเทศให้ดียิ่งขึ้นอยู่เสมอ ปัญหาที่ระบุคือ ครู ไม่เห็นความสำคัญของสื่อเครื่องมือนิเทศ เกณฑ์มาตรฐานที่ 6 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ ศึกษาสภาพปัจจุบันปัญหา ความต้องการของผู้รับการนิเทศ วิเคราะห์นโยบาย เป้าหมาย และจุดเน้นของ สปช. สปจ. สปอ. ส่งเสริมให้ครูผู้บริหาร นำกิจกรรมการนิเทศการศึกษาใหม่ๆ มาใช้ในโรงเรียน และส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้รับการนิเทศแต่ละคนปรับปรุงพัฒนาศักยภาพของตนเองด้านการเรียนการสอนอย่างต่อเนื่อง ปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ ขาดงบประมาณสนับสนุนการดำเนินงาน เกณฑ์มาตรฐานที่ 7 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ รวบรวม วิเคราะห์ นำเสนอข้อมูลสภาพปัญหาความต้องการเป้าหมายของการพัฒนา ทั้งในภาพรวม-จำแนกเป็นรายบุคคล รายงานผลด้านนโยบาย เป้าหมาย และการดำเนินการแก้ไขโดยสรุป ปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ ผู้บริหาร บุคคลที่เกี่ยวข้องไม่ได้นำผลจากการประเมินและการรายงานผลไปปรับปรุงการดำเนินงานของหน่วยงานอย่างจริงจัง เกณฑ์มาตรฐานที่ 8 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ แต่งกายสุภาพเรียบร้อยเหมาะสมกับกาลเทศะ ให้คำแนะนำอย่างสร้างสรรค์ และชมเชยให้กำลังใจผู้รับการนิเทศที่ปฏิบัติงานเป็นแบบอย่างที่ดี ปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ บางครั้งงานที่ได้รับมอบหมายมากทำให้การปฏิบัติงานในหน้าที่ไม่ดีเท่าที่ควร เกณฑ์มาตรฐานที่ 9 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ ศึกษางานที่ได้รับมอบหมาย วางแผนการปรับปรุงงานร่วมกันและยอมรับในความรู้ความสามารถ ตลอดจนรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น ปัญหาที่ส่วนน้อยระบุคือ ผู้รับการนิเทศไม่ยอมรับเทคนิควิธีแนวคิดใหม่ๆ แม้จะเห็นดีเห็นชอบแต่ก็ยังไม่ยอมรับไปปฏิบัติ คงทำตามที่เคยทำมาก่อนเพราะสะดวกดี เกณฑ์มาตรฐานที่ 10 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ การรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับท้องถิ่นที่เป็นปัจจุบันการประสานงานรวบรวมข้อมูล ข่าวสาร และจัดทำแฟ้มข้อมูลให้บริการแก่ผู้ร่วมงาน หน่วยงานชุมชนปัญหาที่ส่วนใหญ่ระบุคือ โรงเรียนและกลุ่มโรงเรียนส่งข้อมูลล่าช้า เกณฑ์มาตรฐานที่ 11 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ มีความมุ่งมั่นตั้งใจจริงในการทำงาน ผู้นิเทศและผู้รับการนิเทศร่วมคิด ปฏิบัติ ประเมิน ปรับปรุงงานร่วมกัน และส่งเสริมให้ผู้รับการนิเทศคิดตัดสินใจ เลือกกิจกรรมการพัฒนาด้วยตนเอง ปัญหาที่ระบุคือ ขาดกระบวนการวางแผนยุทธศาสตร์ในการปฏิบัติงาน ขาดเครื่องมือที่หลากหลายและมีประสิทธิภาพ เกณฑ์มาตรฐานที่ 12 ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ รวบรวมข้อมูลสภาพความต้องการจำเป็น คำนึงถึงความเป็นไปได้ของแผนดำเนินงาน และตัดสินใจปฏิบัติ ปรับเปลี่ยนวิธีการให้เกิดการพัฒนาผู้รับการนิเทศ องค์กรวิชาชีพ ปัญหาที่ระบุคือ ขาดความรู้ในการวิจัย