ในสภาวะปัจจุบันที่แนวโน้มการใช้พลังงานในอาคารพักอาศัยได้เพิ่มมากขึ้น แต่อาคารพักอาศัยส่วนใหญ่ไม่ได้ออกแบบให้เกิดการประหยัดพลังงานอย่างเหมาะสม สาเหตุหนึ่งเป็นเพราะผู้ออกแบบขาดความเข้าใจถึงเทคนิคการออกแบบเพื่อการประหยัดพลังงานอย่างแท้จริง และเป็นเรื่องยากที่จะชี้ชัดได้ว่าอาคารพักอาศัยที่ออกแบบมีศักยภาพในการประหยัดพลังงานมากน้อยเพียงใด การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อแสวงหาตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการใช้พลังงานในอาคารพักอาศัย จากนั้นจึงนำไปสร้างเป็นดัชนีสำหรับประเมินค่าการประหยัดพลังงานในอาคารพักอาศัย เพื่อใช้เป็นเครื่องมือช่วยบ่งชี้ถึงศักยภาพในการประหยัดพลังงาน ขั้นตอนในการวิจัยประกอบด้วย การศึกษารวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อการประหยัดพลังงานที่เหมาะสมกับภูมิภาคแบบร้อนชื้นของประเทศไทย การสำรวจและวิเคราะห์การใช้พลังงานของอาคารพักอาศัยโดยใช้บ้านทั่วไปมาเป็นกรณีศึกษา การวิเคราะห์การใช้พลังงานของอาคารหลายหลังต้องกำหนดหลักเกณฑ์ให้สภาวะภายในอาคารอยู่ในเขตสบาย(comfort zone) เหมือนกันเพื่อให้สามารถนำข้อมูลมาเปรียบเทียบกันได้ ในการวิจัยนี้จึงได้จำแนกหมวดหมู่ตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการใช้พลังงานในอาคารพักอาศัยออกเป็น3 องค์ประกอบ ได้แก่ องค์ประกอบของตัวแปรที่สร้างภาระการทำความเย็นในระบบปรับอากาศ องค์ประกอบของตัวแปรที่เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงานในระบบแสงสว่าง และองค์ประกอบของตัวแปรที่เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงานของอุปกรณ์หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ จากการวิเคราะห์การใช้พลังงานของบ้านที่ออกแบบโดย รศ.ดร.สุนทร บุญญาธิการหลังหนึ่งซึ่งเป็นบ้านที่มีศักยภาพในการประหยัดพลังงาน พบว่ามีสัดส่วนการใช้พลังงานในระบบปรับอากาศประมาณร้อยละ 75 การใช้พลังงานในระบบแสงสว่างประมาณร้อยละ 10 และการใช้พลังงานในอุปกรณ์ไฟฟ้าประมาณร้อยละ 15 ขั้นตอนต่อมาเป็นการวิเคราะห์ค่าน้ำหนักของตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการใช้พลังงาน โดยใช้วิธีการวิเคราะห์ด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ผสมผสานกับการศึกษางานวิจัยหรือเอกสารที่เกี่ยวข้องมาผสมผสานกัน เพื่อให้ได้ค่าน้ำหนักของตัวแปรสำหรับนำไปสร้างเป็นดัชนีในแบบประเมินค่าการประหยัดพลังงาน ผลที่ได้จากการศึกษาพบว่า องค์ประกอบของตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการใช้พลังงานในอาคารพักอาศัยมากที่สุด คือองค์ประกอบที่ทำให้เกิดภาระการทำความเย็น (Cooling Load)ของอาคาร ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มประกอบด้วย ตัวแปรของระบบเปลือกอาคาร ตัวแปรของรูปทรงอาคาร การเลือกใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าและสภาพแวดล้อมบริเวณที่ตั้งอาคาร ตามลำดับ จากการทดสอบการใช้แบบประเมินที่สร้างขึ้นเพื่อทดลองประเมินศักยภาพในการประหยัดพลังงานของอาคาร โดยเลือกแบบบ้านที่ใช้ระบบก่อสร้างทั่วไป บ้านประหยัดพลังงาน และบ้านไทยมาเป็นกรณีศึกษาผลการทดสอบพบว่าบ้านที่ใช้ระบบก่อสร้างทั่วไปได้คะแนนจากการประเมิน 38.1 คะแนน จัดเป็นอาคารพักอาศัยที่มีศักยภาพในการประหยัดพลังงานระดับ 2 ซึ่งเป็นระดับที่ค่อนข้างต่ำบ้านประหยัดพลังงานได้คะแนนจากการประเมิน 90.7 คะแนนจัดเป็นอาคารพักอาศัยที่มีศักยภาพในการประหยัดพลังงานระดับ 5ซึ่งเป็นระดับสูงที่สุด ส่วนบ้านไทยได้คะแนนจากการประเมิน 33.8คะแนน จัดเป็นอาคารพักอาศัยที่มีศักยภาพในการประหยัดพลังงานระดับ 2 เช่นเดียวกันกับบ้านที่ใช้ระบบก่อสร้างทั่วไปแต่มีคะแนนน้อยกว่า ผลที่ได้จากการทดสอบดัชนีที่สร้างขึ้นพบว่าสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการประเมินศักยภาพการประหยัดพลังงานของอาคารพักอาศัยได้โดยไม่มีความจำเป็นต้องใช้เทคนิคที่ยุ่งยากซับซ้อน แบบประเมินค่าการประหยัดพลังงานของอาคารพักอาศัยที่เป็นผลจากการศึกษามีความเหมาะสมสำหรับนำไปใช้ในการประเมินอาคารพักอาศัยประเภทบ้านเดี่ยว ที่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ในอนาคนถ้ามีเทคโนโลยีในการออกแบบเพื่อการประหยัดพลังงานที่ดียิ่งขึ้น อาจจะมีความจำเป็นต้องปรับปรุงแก้ไขให้เหมาะสมมากขึ้นเพื่อประโยชน์ในการนำไปใช้งานจริง