?? การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแก่นความคิดและแนวทางการพัฒนาชุมชนแบบพึ่งตนเอง?อันเป็นทางเลือกในการพัฒนาอีกกระแสหนึ่งในสังคมไทย?โดยศึกษาจากแนวคิดของนักคิดในกลุ่ม?3?ท่าน?รวบรวมมาสังเคราะห์เพื่อหาจุดเด่นและขีดจำกัด?พร้อมทั้งประเมินความเป็นไปได้เพื่อใช้เป็นพื้นฐานขององค์ความรู้สำหรับค้นหาแนวทางในการพัฒนาสังคมไทย????? ผลการวิจัยพบว่า?แนวคิดของนักคิดทั้งสามให้ทางเลือกในการพัฒนาสังคมไทยในทิศทางเดียวกันคือ?การที่เริ่มจากคนหรือสมาชิกในสังคม?โดยเน้นไปยังกลุ่มชาวบ้านในชุมชนท้องถิ่น?ซึ่งทั้งสามเชื้อว่า?เป็นฐานกำลังสำคัญในการพัฒนาต่อไปได้?นักคิดทั้งสามมีทัศนะที่ต่างกันบางประการในการมองชุมชนท้องถิ่นของไทย????? อาจารย์ฉัตรทิพย์ให้คำอธิบายพลังของชุมชนไทยโดยเน้นไปในเรื่องวัฒนธรรมชุมชนเป็นอุดมการณ์หลัก?อาจารย์เสนห์ให้ความสำคัญกับภูมิปัญญาและศักยภาพของชาวบ้านในการพัฒนาตนเองและชุมชนของตนเอง?พร้อมทั้งเชื่อมโยงไปสู่เรื่องการเรียกร้องสิทธิในการจัดการและรักษาทรัพยากรธรรมชาติ?และอาจารย์หมอประเวศ?ให้ความสำคัญกับการพัฒนาภายใต้พื้นฐานความเชื่อในพุทธศาสนา?และการพัฒนาที่ต้องให้ความสำคัญกับระบบและโครงสร้างไปพร้อมกับการพัฒนาตัวบุคคล????? แนวคิดทั้งสามมีความเหมือนและแตกต่างกันในรายละเอียดแต่เป็นแนวคิดที่มีคุณค่ามากสำหรับการพัฒนาสังคมไทยในอนาคต ซึ่งควรมีการนำมาสังเคราะห์เป็นองค์ความรู้ร่วมกันเพื่อนำไปใช้เป็นพื้นฐานในการประยุกต์ใช้ต่อไป