การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อชี้ให้เห็นถึงคุณค่าของชุมชนเมืองเก่าย่านถนนนครนอกนครในสงขลา โดยพิจารณาจากองค์ปรกอบหลักที่เป็นลักษณะเฉพาะทางกายภาพและเสนอแนะแนวทางในการดำรงรักษา และปรับปรุงองค์ประกอบดังกล่าวให้สอดคล้องกับแนวทางการเจริญเติบโตของเมืองในการศึกษาได้ประยุกต์ใช้เทคนิคการศึกษาจินตภาพเมืองของ Kevin Lynchประกอบกับเทคนิคการศึกษาองค์ประกอบเมืองของ Pual D. Spreiregen นำมาใช้วิเคราะห์และประเมินค่าองค์ประกอบชุมชนในระดับต่าง ๆ ทั้งในระดับเมืองและระดับพื้นที่ศึกษา จากการศึกษาพบว่า ชุมชนเมืองเก่าย่านถนนนครนอก นครในประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก 5 ประการได้แก่ 1. สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติเป็นองค์ประกอบที่แวดล้อมชุมชนซึ่งมีลักษณะพิเศษที่ไม่อาจพบได้ในสถานที่ใด ๆ นับได้ว่าสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติได้เอื้อประโยชน์ต่อการตั้งถิ่นฐานของชุมชนเป็นอย่างยิ่ง 2. มวลอาคารเป็นองค์ประกอบที่มีพัฒนาการสืบเนื่องมาโดยลำดับ ลักษณะอาคารจะมีรูปแบบเฉพาะตัวแบบต่าง ๆ ตามยุคสมัย ทั้งแบบจีน ไทย และพัฒนาเป็นจีนปนยุโรป แบบยุโรปและแบบร่วมสมัยในที่สุด ขนาดของมวลอาคารจะมีสัดส่วน แบบ Domestic scale หรือสัดส่วน แบบที่อยู่อาศัยซึ่งเป็นลักษณะพิเศษที่กลมกลืนตลอดไปทั้งย่าน 3. ที่ว่าง เป็นองค์ประกอบที่มีลักษณะพิเศษ ซึ่งมีทั้งที่ว่างตามธรรมชาติที่เป็นขอบเขตทางด้านตะวันตกของชุมชน และที่ว่างภายในชุมชน ซึ่งมีลักษณะเป็นทางสัญจรและที่ว่างแบบปิดล้อมที่ใช้ประกอบกิจกรรมตามความเชื่อตลอดจนที่ว่างที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ใด ๆ จากการศึกษาพบว่าที่ว่างของชุมชน โดยเฉพาะภายในวัดศาลเจ้ามีลักษณะพิเศษเฉพาะตัว ที่ว่างที่เป็นทางสัญจรบนถนนสายต่าง ๆ มีสัดส่วนและรูปแบบของสิ่งปิดล้อมที่มีคุณลักษณะที่พิเศษซึ่งมีคุณค่าอีกแห่งหนึ่งที่อยู่ติดต่อกับชุมชน 4. กิจกรรม เป็นองค์ประกอบที่แสดงให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์อาคารและที่ว่างภายในชุมชนจากการศึกษาพบว่ากิจกรรมส่วนใหญ่เป็นการอยู่อาศัย ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีความคึกคักน้อย ถัดมาได้แก่ กิจกรรมการค้าและอยู่อาศัย ซึ่งส่วนใหญ่มีความสำคัญไม่มากเนื่องจากมีเขตอิทธิพลระดับย่านเป็นส่วนใหญ่ กิจกรรมที่มีความสำคัญและมีเขตอิทธิพลในระดับเมือง ส่วนใหญ่จะเป็นกิจกรรมตามความเชื่อพึงสังเกตว่ามีวัดและศาลเจ้าเป็นจำนวนมากในพื้นที่ 5. การสัญจรเป็นองค์ประกอบที่เป็นโครงสร้างที่เชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ เข้าด้วยกัน จากการศึกษาพบว่าระบบการสัญจรภายในชุมชนเป็นระบบตารางที่ส่วนใหญ่มีขนาดเส้นทางที่ได้มาตรฐาน เหมาะสมกับขนาดและการใช้สอยภายในชุมชน จากผลการศึกษาสรุปได้ว่า ชุมชนเมืองเก่า ย่านถนนนครนอก นครใน ในปัจจุบันมีองค์ประกอบชุมชนที่มีลักษณะเฉพาะที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์และพัฒนาเป็นอย่างยิ่งซึ่งสมควรได้รับการดำเนินการโดยเร่งด่วนเพื่อการปกป้องและดำรงรักษาไว้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันมีค่าของเมืองและส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีแก่ผู้คนภายในชุมชน โดยกำหนดเป็นพื้นที่อนุรักษ์และนโยบายการอนุรักษ์และพัฒนาชุมชนในแผนพัฒนาเมืองต่อไป