วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจภาษาที่ใช้พูดในจังหวัดปัตตานีและนราธิวาสและศึกษาพบว่าแต่ละภาษามีพื้นที่ภาษาอยู่ในบริเวณใด แล้วนำผลที่ได้มาทำแผนที่ภาษาจังหวัดปัตตานีและนราธิวาส ข้อมูลในการวิจัยได้จากการส่งแบบสอบถาม ซึ่งประกอบด้วย หน่วยอรรถจำนวน 50 หน่วยอรรถ ซึ่งมีการใช้ศัพท์ที่แตกต่างกันในภาษาที่ศึกษา ทางไปรษณีย์ไปยังอาจารย์ใหญ่ของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการประถมศึกษาของทั้งสองจังหวัด จำนวนทั้งสิ้น 188 โรงเรียน แบบสอบถามที่ได้รับกลับคืนมาคิดเป็นร้อยละ 81.62 ของแบบสอบถามทั้งหมด ผลการวิจัยแสดงว่าในจังหวัดปัตตานีและนราธิวาส มีภาษาที่ประชาชนใช้ในการติดต่อสื่อสารกันอยู่ 3 ภาษา คือ ภาษามลายูถิ่น (ปัตตานี)ภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไป และภาษาไทยถิ่นตากใบโดยสามารถกำหนดพื้นที่ภาษาไทยได้เป็น 7 พื้นที่ คือ 1. พื้นที่ภาษามลายูถิ่น มีอาณาบริเวณครอบคลุมพื้นที่ ส่วนใหญ่ของจังหวัดปัตตานีและนราธิวาส 2. พื้นที่ภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไปซึ่งอยู่ใน 2 ตำบลในอำเภอโคกโพธิ์และกิ่งอำเภอแม่ลาน จังหวัดปัตตานี3. พื้นที่ภาษาไทยถิ่นตากใบ ซึ่งอยู่ใน 3 ตำบลในอำเภอตากใบ อำเภอสุไหงปาดีและอำเภอสุคิริน จังหวัดนราธิวาส 4. พื้นที่ภาษามลายูถิ่นกับภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไป ซึ่งอยู่ใน 14 ตำบลในอำเภอโคกโพธิ์ อำเภอหนองจิกและกิ่งอำเภอแม่ลาน จังหวัดปัตตานี และอีก 5 ตำบล ซึ่งกระจายอยู่ในอำเภอรือเสาะ อำเภอระแงะ อำเภอสุไหงโก-ลก และอำเภอสุคิริน จังหวัดนราธิวาส5. พื้นที่ภาษามลายูถิ่นกับภาษาไทยถิ่นตากใบ ซึ่งอยู่ใน 7 ตำบลในอำเภอตากใบและอำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส กับอีก 2 ตำบลในอำเภอสายบุรี และกิ่ง อำเภอไม้แก่น จังหวัดปัตตานี 6. พื้นที่ภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไปกับภาษาไทยถิ่นตากใบ ซึ่งอยู่ใน 2 ตำบลในอำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี 7. พื้นที่ภาษามลายูถิ่นกับภาษาไทยถิ่นใต้ทั่วไปและภาษาไทยถิ่นตากใบ ซึ่งอยู่ใน 5ตำบลในอำเภอปะนาเระและอำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานีกับอีก 1 ตำบลในอำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส