รัฐธรรมนูญไทยกำหนดให้วุฒิสภามีอำนาจหน้าที่หลักสองประการใหญ่ ๆคือ อำนาจหน้าที่ในทางนิติบัญญัติและในการควบคุมฝ่ายบริหาร วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาเฉพาะอำนาจหน้าที่ และบทบาทของวุฒิสภาในการควบคุมฝ่ายบริหาร อันได้แก่ การเปิดอภิปรายทั่วไป การตั้งกระทู้ถาม การตั้งคณะกรรมาธิการ และการควบคุมการใช้จ่ายเงิน โดยได้ย้อนไปศึกษาถึงแนวความคิดทั่วไป โครงสร้างที่มาอำนาจหน้าที่และลักษณะทั่วไปของวุฒิสภาตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญไทยทุกฉบับที่ได้กำหนดให้มีสองสภา คือ รัฐธรรมนูญฉบับปี พ.ศ.2489, 2490, 2492, 2511, 2517, 2521 และฉบับปัจจุบัน พ.ศ.2534 ในการศึกษาครั้งนี้มุ่งวิเคราะห์ถึง บทบาทในการควบคุมฝ่ายบริหารของวุฒิสภาแต่ละชุดว่า มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลหรือเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจหน้าที่ไว้มากน้อย แค่ไหนเพียงใดตลอดจนปัจจัยหลักอันเป็นข้อจำกัดบทบาทของวุฒิสภาในการควบคุมฝ่ายบริหาร วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้นำผลงานของวุฒิสภาแต่ละชุด (ยกเว้นวุฒิสภาชุดที่7 ตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน) ที่ได้แสดงบทบาทในการควบคุมฝ่ายบริหารมาศึกษาวิเคราะห์ ซึ่งพบว่า บทบาทของวุฒิสภาในการควบคุมฝ่ายบริหารส่วนใหญ่มีประสิทธิผลน้อย และไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจหน้าที่ไว้และแม้ว่ารัฐธรรมนูญจะให้วุฒิสภามีอำนาจหน้าที่ในการควบคุมฝ่ายบริหาร ได้มากหรือน้อย ก็ไม่ได้ทำให้บทบาทของวุฒิสภาดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไป ทั้งนี้เพราะส่วนใหญ่รัฐธรรมนูญจะกำหนดให้นายกรัฐมนตรีซึ่งเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารเป็นผู้เสนอชื่อแต่งตั้งสมาชิกวุฒิสภา ทำให้สมาชิกวุฒิสภาที่ได้รับการแต่งตั้งมีความผูกพันอันดีกับฝ่ายบริการที่แต่งตั้งต้นมาจนไม่กล้าแสดงบทบาทในการควบคุม โดยเฉพาะสมาชิกวุฒิสภาที่เป็นข้าราชการประจำซึ่งได้รับการแต่งตั้งเข้ามาเป็นจำนวนมาก ยิ่งทำให้บทบาทของวุฒิสภาในการควบคุมฝ่ายบริหารเกิดขึ้นน้อย เพราะข้าราชการประจำย่อมไม่กล้าแสดงบทบาทในการควบคุมนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีซึ่งเป็นผู้บังคับบัญชาของตนได้ นอกจากนี้ หากพิจารณาข้อจำกัดอื่นๆ เช่น คุณสมบัติ สมัยการประชุม ตลอดจนขั้นตอนและกระบวนการควบคุมฝ่ายบริหารในมาตรการต่าง ๆ ประกอบแล้วย่อมทำให้บทบาทของวุฒิสภาดังกล่าวไม่อาจเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรับธรรมนูญได้