การศึกษาศักยภาพของนกหัวขวานในการก่อให้เกิดโพรงรังแก่นกเงือกได้ดำเนินการตั้งแต่ เดือนพฤศจิกายน 2538 ถึง ตุลาคม 2541 ในพื้นที่ 10 ตารางกิโลเมตร ของป่าเบญจพรรณ บริเวณตอนใต้ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี โดยการวาง line transects 22 แนว (ขนาด 24 x 1,000 เมตร) แปลงย่อยบนแนว transect รวม 220 แปลง ลักษณะของสังคม พืชภายในแปลงที่น้ำท่วมมีไม้เด่น 5 อันดับแรก คือ กลึงกล่อม (Polyalthia suberosa) ไทรกระเหรี่ ยง (Ficus cappillipes) มะเดื่ออุทุมพร (Ficus racemosa) เสลา (Lagerstoemia tomemtosa) และ สมพง (Tetrameles nudiflora) ส่วนในแปลงที่น้ำไม้ท่วมมีไม้เด่น 5 อันดับแรก คือ ไทรกระเหรี่ยง เสลา เปล้าหลวง (Croton oblongifolius) กลึงกล่อม และตะแบก (Lagerstroemia floribunda) สังคม พืชเหล่านี้มีลักษณะขององค์ประกอบภายในที่สำคัญแบ่งเป็น 8 แบบ ได้แก่ ไม่ยืนต้น ไผ่ ไม่ยืนต้น ผสมไผ่ ฯลฯ และกลุ่มสมพง ซึ่งเป็นชนิดพันธุ์ไม้ที่มีความสำคัญต่อขนาดนกหัวขวานและนกเงือก ได้พบนกหัวขวานทั้งสิ้น 15 ชนิด แบ่งออกได้เป็น 3 ขนาด คือ เล็ก (4 ชนิด) กลาง (9 ชนิด) และ ใหญ่ (2 ชนิด) เป็นนกประจำถิ่นที่ส่วนใหญ่จัดเป็นนกที่พบเห็นได้บ่อย นกหัวขวานทั้ง 3 ขนาดเข้า มาในพื้นที่วิจัยบ่อยมากน้อยตามฤดูกาล นกหัวขวานขนาดเล็กและใหญ่พบบ่อยช่วงฤดูฝนและฤดู หนาว แต่นกหัวขวานกลางพบบ่อยพอๆ กันทุกฤดู แต่นกหัวขวานสามนิ้วหลังทองพบบ่อยช่วงฤดู ร้อน และนกหัวขวานสี่นิ้วหลังทองพบบ่อยในช่วงฤดูหนาว การสำรวจโพรงที่มีลักษณะปากโพรง กลมหรือเกือบกลมพบในต้นไม้จำนวน 126 ชนิด ต้นจำแนกชนิดได้ 29 ชนิด (111 ต้น) ขนาดต้น เล็กที่สุดมี dbh 17.0 ซม. สูง 10 เมตร คือต้นแคหางค่าง ส่วนต้นใหญ่ที่สุดมี dbh 202.0 ซม. สูง 38 เมตร ชนิดพันธุ์ไม้ที่พบว่ามีโพรงบ่อยที่สุดคือ ต้นสมพง (30 ต้น) มีโพรงได้ตั้งแต่ 1-17 โพรงต่อต้น รองลงมาเป็นต้นตะแบก (17 ต้น) มีโพรง 1-6 โพรงต่อต้น จำนวนโพรงที่พบทั้งหมด 254 โพรง อยู่ ในต้นไม้เป็น 108 ต้น และพบโพรงที่บริเวณลำต้น 213 โพรง แต่จำนวนโพรงไม้สัมพันธ์กับความ แข็งของเนื้อไม้ พันธุ์ไม่ที่พบว่านกหัวขวานทั้ง 3 ขนาดกำลังเจาะบ่อยที่สุดก็คือต้นสมพง และศักย ภาพของนกหัวขวานขนาดกลางและขนาดใหญ่ในการเจาะไม้นั้นพบว่ามีปริมาตรตั้งแต่ 773-2,401 ซม3 เมื่อจัดกลุ่มชนิดพันธุ์ไม้ที่มีโพรงตามความสำคัญเป็นกลุ่มไม้สงพง ไม้ตะแบกและไม้อื่นๆ พบ ว่าโพรงส่วนใหญ่อยู่สูงจากพื้นดิน 7-16 เมตร ในต้นสมพงขนาดปากโพรงที่วัดได้ในไม้ 3 กลุ่มนี้ พบว่าขนาดปากโพรงในต้นสมพงใหญ่ที่สุดอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.01) และลักษณะภายในโพรงอาจ จำแนกได้เป็น 4 Types และโพรงในต้นสมพงมีรูปแบบ Type ?? มากที่สุด การเพิ่มลดขนาดของ ปากโพรงตัวแปรที่มีการเปลี่ยนแปลงชัดเจนคือ ค่า HL ส่วนภายในโพรงคือค่า H ส่วนค่า D มีการ เปลี่ยนแปลงพอสมควร การศึกษา Physical environment พบว่าโพรงภายในต้นไม้เป็นมีค่า ความชื้นสูงกว่าสภาพแวดล้อมอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.02) การสำรวจโพรงรังของนกเงือกที่ใช้โพรง เก่านกหัวขวาน พบว่านกเงือกกรามช้างปากเรียบ (Aceros subsuficollis) ใช้โพรงเก่านกหัวขวาน 100% (7 รัง) ส่วนนกแก๊ก (Anthracoceros albirostris) ใช้ 71% (20 รัง) ส่วนนกกก (Buceros bicornis) ไม่ใช้เลย การศึกษาการใช้โพรงนกหัวขวานโดยนกและสัตว์อื่น นอกจากนกเงือก พบว่า สัตว์ที่พบบ่อยในช่วงกลางวันนอกจากมด คือตุ๊กแกจากจำนวน 26 ชนิด ในช่วงเย็นเป็นนก หัวขวานถึง 10 ชนิดจากจำนวน 28 ชนิด และสัตว์เลื้อยคลานคือตะกวด การศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่า นกหัวขวานใหญ่สีเทา และนกหัวขวานสี่นิ้วหลังทองมีความสำคัญต่อนกเงือกกรามช้างปากเรียบ และนกแก๊ก และต้นสมพงเป็นต้นไม้ที่สำคัญสำหรับการทำรังของนกหัวขวานและนกเงือก A study of the potential of woodpeckers in creating nest holes for hornbills was carried out in an area of 10 km2 of a mixed deciduous forest in southern part of Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Uthaithani Province. Twenty two line transects (24 ? 1,000 m) were laid and 220 plots on the transects were divided. Plant community was studied and found that five dominant tree species found in flooded plots were Polyalthia suberosa, Ficus cappillipes , F. racemosa, Lagerstroemia tomentosa and Tetrameles nudiflora, whereas in non-flooded plots, the dominant tree species were F. cappillipes, Lagerstroemia tomentosa, Croton oblongifolius, Polyalthia suberosa and L. floribunda. The infrastructure of the plant community could be divided into 8 categories, e.g. standing tree, bamboo grove, trees mixed with bamboo, Tetrameles patch and etc. The Tetrameles in particular was important for both woodpeckers and hornbills. There were 15 species of woodpeckers sighted and could be divided into 3 sizes, i. e. small (4 species), medium (9 species) and large (2 species). The majority of these woodpeckers is common resident. They were found more frequently in rainy and winter seasons except for the medium-sized woodpeckers which were evenly found in all 3 seasons. However, the Common and the Greater Flamebacks were more often found in summer and winter, respectively. The surveys of cavities with round or nearly round entrances were found in 126 trees of 29 identified species (111 trees). The smallest dbh tree with at least one cavity was 17 cm, 10 m high, the Fermandoa adenophylla. The biggest dbh tree was 202 cm, 38 m high. Cavities were most frequently found in T. nudiflora (30 trees) with number of cavities varying from 1-17 cavities per tree. The second important tree species was L. floribunda (17 trees) with number of cavities varying from 1-6 cavities per tree. There were 254 cavities found in 108 live trees and 213 cavities were in the trunks. T. nudiflora appeared to be the species which woodpeckers were actually observed excavating most. Medium and large-sized woodpeckers seemed to showed high potential in excavating cavities as large as 773-2,401 cm3 for one season. When important cavity-trees were divided into 3 categories, i.e. T. nudiflora patch, L. floribunda patch and others, the majority of cavities were 7-16 m above the ground and were in T. nudiflora. The entrance size of cavities in T. nudiflora was significantly largest among those found in the other two categories (P< 0.01). Patterns of these cavities were classified into 4 types. Most cavities in T. nudiflora were Type II. The rate of increase or decrease of cavity size was rather obvious for HL, H and D. The physical environment study showed that humidity in live tree was significantly higher than that of the surrounding (P< 0.02). The surveys of hornbill nest cavities revealed that 100% of the Plain-pouched Hornbill (Aceros subsuficollis) nests (7 nests) and 71% of Oriental Pied Hornbill (Anthracoceros albirostris) nests (20 nests) were in old woodpecker cavities but not for the Great Hornbill (Buceros bicornis) nests (2 nests). The utilization of woodpecker cavities by other birds and animals other than hornbills showed that during the daytime, besides ants, the gecko (of 26 species) was frequently found, whereas at dusk, ten species of woodpeckers (of 28 listed species) used cavities for roosting and among reptiles, the monitor lizards were commonly found. In conclusion, Great slaty Woodpecker and Greater Flameback were important to the Plain-pouched and Oriental Pied Hornbills. T. nudiflora was an important tree species for both woodpeckers and hornbills.