วิทยานิพนธ์ (ผ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพัฒนาการทางประวัติศาสตร์และพัฒนาการภูมิทัศน์วัฒนธรรมของชุมชนริมคลองบางกอกน้อยตอนบน จังหวัดนนทบุรี 2) ประเมินคุณค่าและความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมชุมชนริมคลองบางกอกน้อยตอนบน จังหวัดนนทบุรี และ 3) เสนอแนวทางการจัดการและแนวทางการเก็บรักษาภูมิทัศน์วัฒนธรรมของชุมชนริมคลองบางกอกน้อยตอนบนจังหวัดนนทบุรี จากการศึกษาพบว่า ชุมชนริมคลองบางกอกน้อยตอนบน จังหวัดนนทบุรี เป็นชุมชนริมน้ำที่มีคุณค่าและความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ทางด้านกายภาพ ด้านสังคม/เศรษฐกิจและด้านประวัติศาสตร์ ซึ่งเกิดจากการพัฒนาการภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่เป็นความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ โดยตัวแปรที่ทำให้ชุมชนยังคงลักษณะภูมิทัศน์วัฒนธรรมแบบชุมชนริมน้ำไว้ได้นั้นประกอบด้วย เครือข่ายลำน้ำ ชุมชนริมน้ำ สวนผลไม้ และวัด ตัวแปรทั้งสี่นี้ต่างทำหน้าที่เกื้อหนุนกันในการรักษาสมดุลของสิ่งที่มีคุณค่าและความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรม แต่ต่างจากการพัฒนาเมืองในปัจจุบันที่เข้ามาประชิดพื้นที่ชุมชน ทั้งจากการพัฒนาเส้นทางถนน ผังเมือง ค่านิยมแบบสังคมเมือง การศึกษา การประกอบอาชีพ รวมถึงโครงการพัฒนาต่างๆจากภาครัฐ ฯลฯ สิ่งเหล่านี้ล้วนส่งผลให้ภูมิทัศน์วัฒนธรรมชุมชนอยู่ในภาวะเสี่ยงที่จะเกิดการเปลี่ยนแปลง ซึ่งหากไม่ระมัดระวังอาจส่งผลให้เกิดการสูญเสียคุณค่าและความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมชุมชน ข้อเสนอแนะแนวทางการเก็บรักษาภูมิทัศน์วัฒนธรรมชุมชนริมคลองบางกอกน้อยตอนบน จังหวัดนนทบุรี ประกอบด้วย การใช้ที่ดินที่เหมาะสมกับพื้นที่ชุมชน การอนุรักษ์รูปแบบสถาปัตยกรรมและองค์ประกอบของชุมชนริมคลอง การปรับปรุงฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำให้เหมาะสมกับกิจกรรมของชุมชน การรักษาสภาพแวดล้อมของคลองและภูมิทัศน์ชุมชน ตลอดจนการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์ชุมชนและท้องถิ่น