วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

การวิจัยครั้งนี้มุ่งศึกษาประเด็นการให้การศึกษาพัฒนาสังคมเชิงรุก การวิจัยเป็นแบบเชิงพรรณนามีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษา และวิเคราะห์นโยบายมหาวิทยาลัยราชภัฏในการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศโดยชุมชนมีส่วนร่วม 2) สำรวจและวิเคราะห์ความต้องการของผู้นำท้องถิ่นในการอบรมกลยุทธ์เพื่อการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ และ 3) พัฒนาหลักสูตรอบรม “การวางแผนกลยุทธ์เพื่อการจัดการท่องเที่ยว เชิงนิเวศสำหรับผู้นำท้องถิ่นในภูมิเขตการศึกษาของมหาวิทยาลัยราชภัฏ” ผลการวิจัยพบว่า ผู้นำท้องถิ่นมีความต้องการเข้ารับการอบรมมาก มหาวิทยาลัยราชภัฏมีความพร้อมในการอบรมมากที่สุดด้านองค์ความรู้ บุคลากร และสถานที่ การจัดทำหลักสูตรอบรมประกอบด้วย (1) รายละเอียดหลักสูตรอบรม “การวางแผนกลยุทธ์การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ” (2) เอกสารประกอบการอบรม และ (3) ชุดประเมินผลการอบรม สำหรับการทดลองจัดอบรมกับผู้นำท้องถิ่นจำนวน 20 คน รวม 4 วันใช้เวลา 35 ชั่วโมง และเวลาในการติดตามประเมินผลหลังการอบรม 2 สัปดาห์ นอกจากนี้ หลักสูตรอบรมมุ่งพัฒนาสมรรถนะให้แก่ผู้นำท้องถิ่นในการวางแผนกลยุทธ์การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ เนื้อหาหลักสูตรอบรมเป็นการบูรณาการองค์ความรู้ด้านการวางแผนกลยุทธ์การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ การสร้างประสิทธิภาพให้แก่องค์กรท้องถิ่น โดยเฉพาะเป็นหลักสูตรอบรมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมที่ให้มีการฝึกปฏิบัติภาคสนามร่วมกับชุมชนในท้องถิ่น การให้ความสำคัญกับกิจกรรมการเรียนรู้แบบร่วมมือที่ผู้เข้ารับการอบรมต้องตระหนักในคุณค่าของการรักท้องถิ่นและการอนุรักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น โดยมีการประเมินผลในด้านความรู้ ทักษะ ทัศนคติ และการประเมินสมรรถนะของผู้เข้ารับการอบรมเป็นระยะ เพื่อดูพัฒนาการพฤติกรรมของผู้รับการอบรมที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่น ปัจจัยสำคัญ คือ การกำหนดเวลาภาคปฏิบัติมากเป็น 3 ส่วน ภาคทฤษฎี 1 ส่วน การจัดหาแหล่งศึกษาดูงานที่สามารถกระตุ้นการเรียนรู้และเป็นแบบอย่างในการพัฒนาที่ดี โดยแบ่งผู้อบรมเป็น 2 กลุ่มให้ปฏิบัติการภาคสนามร่วมกับชุมชนเพื่อเขียนแผนกลยุทธ์การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศร่วมกับชุมชน ผลการทดลองจัดอบรมพบว่า ผู้นำท้องถิ่นเกิดการพัฒนาตนเองเพิ่มมากขึ้นหลังจากรับการอบรม มีสมรรถนะในด้านการวางแผนกลยุทธ์เพิ่มขึ้น และมีความชื่นชมยินดีให้การสนับสนุนการพัฒนาท้องถิ่น ผลงานของผู้เข้าอบรมการก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาศักยภาพของผู้นำในท้องถิ่น สามารถนำความรู้ไปสร้างกระบวนการชุมชนแบบมีส่วนร่วมได้ ตั้งแต่ขั้นตอนการวางแผนพัฒนาท้องถิ่นร่วมกัน ผู้เข้าอบรมมีปฏิสัมพันธ์ต่อกันสามารถเชื่อมโยงเครือข่ายชุมชนเพื่อประสานงานการจัดการท่องเที่ยวโดยกำหนดวิสัยทัศน์ ให้ท้องถิ่นเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้เชื่อมโยงการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ สามารถกำหนดเส้นทางท่องเที่ยวเชิงนิเวศของจังหวัดปทุมธานีเป็นเส้นทางภูมิศาสตร์ ภูมิทัศน์ และภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้เกิดการรวมพลังชุมชนเพื่อสร้างพลังปัญญาในการวางแผนพัฒนาท้องถิ่น ด้านต่าง ๆ นอกเหนือจากการวางแผนกลยุทธ์การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ สำหรับข้อเสนอแนะของการจัดการอบรมในครั้งนี้ คือ ควรมีการร่วมมือกันระหว่างบุคลากรของมหาวิทยาลัยราชภัฏ ผู้นำชุมชนด้วยการวิจัยแบบมีส่วนร่วมเพื่อที่จะพัฒนาหลักสูตรการอบรมต่อไป