ผักพื้นบ้านของไทยมีความหลากหลายของชนิดและมีประโยชน์ต่อสุขภาพ เพราะประกอบด้วย สารทุติยภูมิที่มีฤทธิ์ทางชีววิทยาเช่นเดียวกับสมุนไพร แต่ผักพื้นบ้านมีความปลอดภัยเพราะมีการบริโภค เป็นผักในวิถีชีวิตประจำวันของประชาชน โครงการวิจัยนี้เป็นการศึกษาฤทธิ์ทางชีววิทยาของสารสกัดด้วย 80% เอทานอล ของผักพื้นบ้าน 20 ชนิด ได้แก่ ผักเป็ดขาว ผักเป็ดแดง กระสัง ชะพลู ผักบุ้ง ผักเบี้ย ผัก กุ่มน้ำ มะเดื่ออุทุมพร ตะไคร้ ต้นหอม หัวหอมแดง หัวหอมใหญ่ ขจร เปลือกแตงโม กะเม็ง กระเฉด ชะอม ผักแพว รากบัวหลวง และกรดน้ำ พบว่า (1) สารสกัดผักเป็ดแดง ผักเป็ดขาว ตะไคร้ และชะพลู ในช่วงความเข้มข้น 1-100 μg/mL ออกฤทธิ์คล้ายเอสโตรเจน (in vitro) (2) ผักเป็ดแดงและผักเป็ดขาว (250 mg/kg) สามารถฟื้นฟูการเรียนรู้และความจำในหนูที่มีภาวะพร่องเอสโตรเจนได้ และเพิ่มระดับของ การแสดงออกของยีนที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้และความจำในสมอง (CREB และ BDNF) (3) สารสกัดผัก แพว ตะไคร้ หัวหอมใหญ่ และหัวหอมแดง ในช่วงความเข้มข้นระหว่าง 10 ng/mL-1 mg/mL สามารถ เพิ่มการสร้างเซลล์กระดูก (in vitro) ได้สูงสุด 131% (4) สารสกัดผักแพวและช้าพลู 100 μg/mL ป้องกัน การเกิดภาวะอัลไซเมอร์ได้ในหลายกลไก (in vitro) ได้แก่ กลไกต้านอนุมูลอิสระ และการยับยั้งการ ทำงานของเอนไซม์ MAO-A, MAO-B และอะเซติลโคลีนเอสเตอเรส และที่ความเข้มข้น 250 mg/kg สามารถป้องกันภาวะความจำเสื่อมทั้งความจำระยะสั้นและระยะยาว ในหนูทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำด้วย scopolamine (5) สารสกัดผักเบี้ย 300 μg/mL มีฤทธิ์สูงสุดในการกระตุ้นการเก็บกลับกลูโคสเข้าเซลล์ กล้ามเนื้อและเซลล์ไขมัน (in vitro) โดยเพิ่มการสร้างโปรตีนขนส่งกลูโคส (GLUT1 และ GLUT4) ทั้งใน ระดับยีนและโปรตีน ซึ่งเกี่ยวข้องกับการลดระดับน้ำตาลในเลือด (6) สารสกัดผักแพว (1 mg/ml) ยับยั้ง การทำงานของเอนไซม์ไลเปสได้ 82.8% (in vitro) ซึ่งมีกลไกการยับยั้งแบบแข่งขัน (7) สารสกัดกระสัง กระเฉด และชะอม ในช่วงความเข้มข้น 250-750 mg/kg ลดอาการปวดและอาการอักเสบได้ในหนู ทดลอง และ (8) สารสกัดผักบุ้ง มะเดื่ออุทุมพร ผักแพว และกระสัง แสดงฤทธิ์ที่ดีในการต้านอนุมูลอิสระ ผลที่ได้เหล่านี้สามารถใช้ส่งเสริมการบริโภคผักเพื่อสุขภาพสำหรับบุคคลทั่วไป หรือเพื่อป้องกันการเกิด โรคจากภาวะเสื่อมในกลุ่มคนต่างๆ เช่น ผู้สูงวัย ผู้ที่มีภาวะพร่องเอสโตรเจน ผู้ที่มีภาวะโภชนาการเกิน ผู้ที่ มีภาวะเสื่อมของร่างกายซึ่งมีความสัมพันธ์กับอนุมูลอิสระ และผู้มีอาการปวดและมีอาการอักเสบต่างๆ เป็นต้น Thai local vegetables are highly diversity and health benefit. Although they contain the secondary metabolites as medicinal plants, they are safe for daily consumption. Therefore, this project was aimed to investigate for the biological activities of 20 local vegetables: Alternanthera sessilis, Alternanthera bettzickiana, Peperomia pellucida, Piper sarmentosum, Ipomoea aquatica, Portulaca oleracea, Crateva magna, Ficus sp., Cymbopogon citratus, Allium ascalonicum (leaves and bulb), Allium cepa, Telosma minor, Citrullus lanatus, Eclipta prostrata, Neptunia oleracea, Acacia pennata, Polygonum odoratum, Nelumbo nucifera, and Scoparia dulcis. It was found that (1) A. sessilis, A. bettzickiana, C. citratus and P. sarmentosum 1-100 μg/mL possessed the estrogenic activities (in vitro). (2) A. sessilis and A. bettzickiana led to the recovery of learning ability and memory in the ovariectomized mice (250 mg/kg body weight), and increasing of CREB and BDNF gene expression. (3) P. odoratum, C. citratus, A. cepa, and A. ascaonicum (bulb) in the concentration range 10 ng/mL-1mg/mL induced osteoblast cell proliferation (in vitro) up to 131%. (4) P. odoratum and P. sarmentosum (100 μg/mL) could prevent Alzheimer’s in multimode action such as antioxidation, inhibition of MAOA, MAO-B and acetylcholinesterase, and at 250 mg/kg body weight could prevent shortterm and long-term memory in mice. (5) P. oleracea (300 μg/mL) stimulated glucose uptake into L6 myotubes and 3T3-L1 adipocyte by increasing of GLUT1 and GLUT4 gene expression and protein levels. (6) P. odoratum exhibited lipase activity (82.8% at 1 mg/mL) as competitive inhibition (in vitro) which involved to the blood lipid reduction. (7) P. pellucida, N. oleracea, and A. pennata (250-750 mg/kg body weight) exhibited analgesic and antiinflammation activities in mice. (8) I. aquatica, Ficus sp., P. odoratum, and P. pellucida showed potent antioxidant activities. These findings could be used to promote consumption of Thai local vegetable for health and for prevention of the degenerative diseases in the healthy and specific populations such as the elderly, the estrogenic deficiency women, the over nutritional people, the degenerated condition which related to free radical, and the people with pain and inflammation.