การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและพัฒนาระบบการจัดการธุรกิจเกษตร ข้าวอินทรีย์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์กับเครือข่ายเกษตรกร องค์กรท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์และ ภาคี เพื่อยกระดับการเรียนรู้และความสามารถของกลุ่มในการจัดการเชิงธุรกิจข้าวอินทรีย์ และเพื่อ สังเคราะห์องค์ความรู้และบทเรียนในการพัฒนาระบบการจัดการธุรกิจเกษตรด้วยกระบวนการจัดการ ความรู้การพัฒนาระบบเชื่อมต่อมหาวิทยาลัยกับเครือข่ายเกษตรกรจังหวัดอุตรดิตถ์โดยความร่วมมือ ขององค์กรท้องถิ่น ภาครัฐในจังหวัดอุตรดิตถ์ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมการ ดำเนินงานมี 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสถานภาพ ศักยภาพ สถานการณ์ปัญหาและแนว ทางการพัฒนาการจัดการธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์จังหวัดอุตรดิตถ์ ระยะที่ 2 ศึกษาและพัฒนาระบบ การจัดการธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์ และระยะที่ 3 สังเคราะห์องค์ความรู้และบทเรียนจากการพัฒนา ระบบการจัดการธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์จังหวัดอุตรดิตถ์ การรวบรวมข้อมูลในงานวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ระดับลึก (In-depth Interview) การสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) และการใช้แบบสอบถามจากเกษตรกร นักวิจัยและภาคีผู้เกี่ยวข้องที่ร่วมโครงการ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงบรรยายสำหรับข้อมูลเชิง ปริมาณและวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ในส่วนที่เป็นข้อมูลเชิงคุณภาพ ผลวิจัยพบว่าระบบการจัดการธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์จำแนกออกเป็น 2 ระบบ ดังนี้ 1) ระบบการจัดการธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์ ประกอบด้วยระบบย่อย (1) ระบบคุณภาพ เกษตรกร (Internal Control System: ICS) เป็นระบบที่พัฒนาขีดความสามารถของเกษตรกรโดย ใช้ระบบควบคุมคุณภาพภายใน ระบบคุณภาพเกษตรกรเน้นที่ “คน” คือ การสร้างลักษณะเฉพาะตัว ทั้งเกษตรกร นักวิชาการเกษตร และภาคี ในสาระสำคัญ 5 ด้านคือ ด้านการจัดการพื้นที่ด้านการ จัดการมาตรฐานข้าวอินทรีย์ ด้านการจัดการความเสี่ยงโรคและแมลงศัตรูพืช ด้านการจัดการทำงาน กลุ่ม และด้านการจัดการเรียนรู้ (2) ระบบเพิ่มมูลค่าในห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) เป็นการให้ ความสำคัญกับการใช้ “คน” เป็นตัวตั้งในการทำงาน โดยมีกลไกและระบบของการทำงานในลักษณะ ของเชิงพื้นที่ (Area-based) ร่วมกับการพัฒนาสินค้า (Commodity-based) และ (3) ระบบ การตลาดเพื่อสังคม (Social Responsibility Business Unit: SBU) เป็นระบบการจัดการธุรกิจ เกษตรข้าวอินทรีย์ที่มีการพัฒนาและต่อยอดจากแผนธุรกิจเพื่อการผลิตข้าวอินทรีย์ที่เป็นธรรม ที่ได้ จากการสังเคราะห์แผนธุรกิจข้าวอินทรีย์นำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้แนวคิดร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัย เกษตรกร หน่วยงานระดับจังหวัด จึงทำให้เกิดการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้สหกรณ์เพื่อการศึกษา (URU Organic Market) ภายใต้แนวคิดการตลาดเพื่อสังคม และ 2) ระบบสนับสนุนธุรกิจเกษตรข้าว อินทรีย์ ประกอบด้วยระบบย่อย (1) ระบบการบริหารมหาวิทยาลัยแบบบูรณาการเพื่อส่งเสริมธุรกิจ เกษตรข้าวอินทรีย์ เป็นการบริหารจัดการงานวิจัยแบบบูรณาการเพื่อพัฒนาพื้นที่โดยความร่วมมือขององค์กรภาคีอย่างเป็นระบบด้วยการเชื่อมข้อมูลสถานการณ์ปัญหาจากพื้นที่เพื่อการวิจัยและ ปฏิบัติพันธกิจขององค์กรแบบบูรณาการอย่างมีส่วนร่วมกับเครือข่ายองค์กรและภาคี (2) ระบบการ จัดการเครือข่ายสนับสนุนธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์จังหวัดอุตรดิตถ์ ทำให้เกิดกลไกขับเคลื่อน เครือข่ายหน่วยจัดการความรู้และวิจัยชุมชน (TRMU) กับองค์กรภาคีจังหวัดอุตรดิตถ์ เกิดเครือข่าย เกษตรกรข้าวอินทรีย์กับมหาวิทยาลัยและภาคีที่มีกลไกเชิงระบบ เกิดการทำงานร่วมกันระหว่างสภา เกษตรกรและเครือข่ายเกษตรกรข้าวอินทรีย์และภาคี (3) ระบบฐานข้อมูลข้าวอินทรีย์ ได้แก่ ศูนย์ ข้อมูลชุมชน ฐานข้อมูลเกษตรกร และฐานข้อมูลองค์ความรู้ (4) ระบบเรียนรู้และพัฒนาเทคโนโลยี นวัตกรรม องค์ความรู้ ประกอบด้วย การแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเสริมศักยภาพ การจัดการความรู้สู่ ฐานข้อมูลและใช้ประโยชน์ การสื่อสารและใช้ฐานข้อมูลสร้างสรรค์และพัฒนาต่อเนื่อง นอกจากนี้ ด้านความพึงพอใจของผู้ร่วมโครงการพบว่าอยู่ในระดับมากและมากที่สุดทุกรายการ และข้อค้นพบ ในส่วนของบทเรียนและคุณค่าจากการดำเนินงานวิจัยครั้งนี้ที่สำคัญ ได้แก่ เกิดระบบการจัดการ ธุรกิจเกษตรข้าวอินทรีย์จังหวัดอุตรดิตถ์ เกิดผลกระทบทางบวกต่อกลุ่มเป้าหมายตั้งแต่เริ่มโครงการ จากการเพิ่มจำนวนทั้งเกษตรกรผู้ปลูกข้าวอินทรีย์ ผู้บริโภค และนักวิจัยร่วมในโครงการเป็นจำนวน มาก สามารถพัฒนาองค์กรให้เป็นมหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่นได้เต็มศักยภาพ เสริมสร้างสมรรถนะ นักวิจัยและนักบริหารจัดการงานวิจัยให้สามารถต่อยอดงานวิจัยจากฐานเดิม เกษตรกรที่เข้าร่วม โครงการวิจัยสามารถพึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน เกิดกลไกขับเคลื่อนเครือข่ายหน่วยจัดการความรู้และ วิจัยชุมชนกับองค์กรภาคีจังหวัดอุตรดิตถ์ เกิดต้นแบบการบริหารจัดการงานวิจัยแบบบูรณาการเพื่อ ส่งเสริมธุรกิจข้าวอินทรีย์ของเครือข่ายเกษตรกรกับมหาวิทยาลัยและภาคี เกิดกลไกเชิงระบบในการ ขับเคลื่อนเครือข่ายองค์กรภาคีสนับสนุนธุรกิจข้าวอินทรีย์อย่างเป็นรูปธรรม This research aim to study and develop organic rice business management system of URU co-operate with agriculturist network, local organizations and associate organizations to improve learning ability and potential of organic rice business management and synthesis knowledges and experiences from development of management system with connect to URU and agriculturist network co- operate with local organizations and government organizations in Uttaradit province by using field research. There are 3 processes in this research such as 1. Study status, current potential, problems and the way to solve that in organic rice business management in Uttaradit province. 2. Study and develop organic rice business management system in Uttaradit province. 3. Synthesis knowledges and experience from development of organic rice business management. Collecting the data in this research uses the method such as study the involve document and research, in-dept interview, participant observation, focus group discussion and collect the questionnaire from farmer, researcher and participant to analysis quantitive data use descriptive statistic and use content analysis for quantitive data. The finding can divinded the system to 2 system such as 1. Organic rice business management system consist of 1.1 Quality of farmer system used internal control system (ICS). This system had be used to improve level of potential of farmer. This system focus on human to build unique appearance of farmer, field academician and associate members with 5 important things such as area management, standard management, disease and peat risk management, group work management and learning management. 1.2 Improving the value chain system. This system is giving precedence to human that is human is the key in system of Area-based, commodity-based and social responsibility business unit (SBU). This system builded on the synthesis from business programme that had exchanged knowleadges between URU, farmer, Provincial organizations then it caused URU organic market base on the idea of social marketing. 2. Organic rice business supporting system can be divided to 2.1 Integration management system to support organic rice business. This system is integration management to develop area co-operate with associate organizations systematically by connecting current problems from the field to URU for researching ad field research with network of associate organizations and co 2.2 Network management system that support organic rice business. This system caused the movement of Tambon Research Management Unit (TRMU) with associate organization that created organic rice farmer network to co-operation with URU and associate organizations 2.3 Organic rice database system such as local information center, farmer database and organic rice 2.4 Learning and developing system of innovation and knowledges consist of learning enchased to improve potential, managing knowledges in to database and using, publish and using knowledges to develop continually. Moreover in satisfaction of participants is good and best level in all list of the questionnaire. The finding in the experiences and the value from this research are the creation of organic rice business management system in Uttaradit province, causing the positive effect to target group at the beginning of this project such as a significantly increasing the members of farmer, the consumer and the academician, improved the university to be the university for local development in full potential, support academician and research management administrator to build on originally research, the participant farmer can be independence permanently, causing the movement and co-operation about knowledges exchange and research between local organization and provincial associate organizations in Uttaradit province, causing the prototype of integration research management administration to support organic rice business of farmer network, URU and associate organization, causing systematically mechanism in organic rice supporting organizations network substantially.