การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา กระบวนการ และผลในการป้องกันควบคุมโรคติดต่อโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน รวมทั้ง ศึกษากระบวนการติดตามหนุนเสริมงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นในประเด็นการป้องกันควบคุมโรคติดต่อ มี ขอบเขตการดำเนินงานครอบคลุม 3 อำเภอ ในจังหวัดยโสธร ได้แก่อำเภอเมือง คำเขื่อนแก้ว และ มหาชนะชัย ดำเนินงาน 1 ปี 5 เดือน (1 ตุลาคม 2553 – 29 กุมภาพันธ์ 2555) ภายใต้ 5 ยุทธ ศาสตร์ ได้แก่ การพัฒนาบุคลากร การพัฒนาโจทย์วิจัย การพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของ กลุ่มเป้าหมาย การติดตามหนุนเสริมและสรุปบทเรียน และการสื่อสารสาธารณะ โดยมีทีมวิจัยในชุด โครงการ จำนวน 71 คน และกลุ่มเป้าหมายในโครงการ จำนวน 290 คน การศึกษาใช้วิธีการศึกษา เชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เจาะลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตในขณะที่จัดกระบวนการ เรียนรู้ และการจดบันทึกการเรียนรู้ การวิเคราะห์ข้อมูลการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (content analysis) ผลการศึกษามีดังนี้ 1. การพัฒนาโจทย์เกิดโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่น 4 โครงการ คือ 1) การศึกษาแนวทาง การมีส่วนร่วมของชุมชนในการเฝ้าระวังและควบคุมโรคติดต่อ : กรณีศึกษาบ้านย่อ ตำบลย่อ อำเภอ คำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร ระยะที่ 1 2) การส่งเสริมสุขภาวะทางเพศแก่เด็กและเยาวชนอย่างมีส่วน ร่วม โดยใช้บริบทของชุมชนท้องถิ่นอีสาน : กรณีศึกษา บ้านคำน้ำสร้าง ตำบลค้อเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร 3) การศึกษารูปแบบการดูแลสุขภาพโดยชุมชนบ้านหัวเมือง ตำบลหัวเมือง อำเภอ มหาชนะชัย จังหวัดยโสธร 4) แนวทางการเสริมสร้างสุขภาวะของกลุ่มแกนนำผู้ติดเชื้อ HIV/ผู้ป่วย เอดส์ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร 2. บทเรียนที่สำคัญ ได้แก่ กระบวนการพัฒนาคุณภาพโจทย์วิจัยโดยมีผู้ทรงคุณวุฒิช่วย พิจารณาโครงการทำให้โจทย์ชัดขึ้นและได้ทบทวนวรรณกรรมเพิ่มขึ้น แต่ก็ทำให้การขึ้นโจทย์วิจัยใช้ เวลามากขึ้น และอาจจำกัดโอกาสในการทำวิจัยเรื่องที่ชุมชนคิดว่าเป็นปัญหา นอกจากนี้ยังพบว่า กระบวนการเก็บข้อมูลไม่เพียงแต่ทำหน้าที่ค้นหาศักยภาพและปัญหาของชุมชนเท่านั้น แต่ยังเป็น กระบวนการเสริมสร้างสุขภาวะของทีมวิจัยและคนในชุมชนอีกด้วย และการเรียนรู้ด้านในของพี่เลี้ยง ช่วยทำให้ได้ฝึกสติและลดความทุกข์ได้บ้างจึงเป็นแผนที่ยังคงบรรจุไว้ในปีต่อๆไป อย่างไรก็ตาม งานวิจัยนี้ยังไม่สามารถตอบโจทย์วิจัยได้ทั้งหมดเนื่องจากการขึ้นโจทย์และการโอนเงินที่ล่าช้า ข้อเสนอแนะ ควรปรับปรุงการบริหารจัดการเพื่อให้การทำสัญญาเร็วขึ้น และควรหาจุดสมดุลระหว่าง ความเป็นวิชาการกับความเป็นวิจัยเพื่อท้องถิ่นซึ่งมีความแตกต่างจากงานวิจัยอื่นๆ -