วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเคลื่อนไหวเรียกร้องเพื่อเสนอวาระสาธารณะของกลุ่มองค์กรภาคประชาสังคม 6 องค์กร และเพื่อศึกษาลักษณะการใช้กรอบนำเสนอประเด็นสิทธิบัตรยาของหนังสือพิมพ์ 3 ฉบับ ซึ่งการวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผู้วิจัยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกประกอบกับการศึกษาเอกสาร และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า องค์กรภาคประชาสังคมได้ร่วมกันขับเคลื่อนนโยบาย CL ในลักษณะเครือข่าย โดยอาศัยการเคลื่อนไหวทางสังคมรูปแบบต่าง ๆ เพื่อเสนอวาระสาธารณะ ซึ่งรูปแบบการเคลื่อนไหวขององค์กรภาคประชาสังคมนั้นไม่ได้มีการวางแผนและกำหนดไว้อย่างชัดเจน แต่จะเคลื่อนไหวตามสถานการณ์หรือประเด็นที่ส่งผลกระทบต่อการประกาศ CL ซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวเพื่อสร้างกระบวนการรับรู้ของสาธารณชน เกี่ยวกับประเด็นความสำคัญของการเข้าถึงยา และเมื่อมีการประกาศใช้ CL แล้วการเคลื่อนไหวทางสังคมก็มีเป้าหมายเพื่อการสนับสนุนนโยบายรัฐ และเสริมแรงในกรณีที่เกิดภาวะกดดันหรือคัดค้านจากฝ่ายที่ไม่เห็นด้วย ขณะเดียวกันก็มีการวางยุทธศาสตร์ในการสร้างการเข้าถึงพื้นที่สื่อมวลชน ไปพร้อม ๆ กับการเคลื่อนไหวทางสังคม อย่างไรก็ตามการวางแผนเสนอแนวทางการเคลื่อนไหว และการกำหนดยุทธศาสตร์การเข้าถึงพื้นที่สื่อมวลชนนั้นยังเป็นบทบาทของกลุ่มนักวิชาการ และนักกิจกรรมเป็นหลัก ขณะที่องค์ภาคประชาชนที่เกิดจากการรวมตัวกันของผู้ประสบปัญหาการเข้าถึงยาโดยตรง ยังขาดความเชื่อมโยงกับสื่อมวลชน แต่การร่วมเคลื่อนไหวในลักษณะองค์กรเครือข่าย สามารถทำให้การเคลื่อนไหวขององค์กรภาคประชาสังคมปรากฎเป็นข่าวและเนื้อหาในสื่อมวลชนได้ สำหรับการกำหนดกรอบข่าวสารของหนังสือพิมพ์ พบว่า ในการนำเสนอข่าวเกี่ยวกับกรณีสิทธิบัตรยา หรือ CL หนังสือพิมพ์นำเสนอกรอบเนื้อหาที่มีลักษณะของการชี้ให้เห็นปัญหามากที่สุด โดยในการนำเสนอเนื้อหาในกรณีดังกล่าว สื่อมวลชนได้ให้ความสำคัญกับคุณค่าข่าว และมีความแตกต่างกันไปตามนโยบายการนำเสนอข่าวของแต่ละองค์กร นอกจากนี้ยังพบว่าในการนำเสนอเนื้อหากรณี CL สื่อมวลชนได้ใช้แหล่งข่าวแหล่งข้อมูลจากหน่วยงานและเจ้าหน้ารัฐมากที่สุด ซึ่งการศึกษาในประเด็นของแหล่งข่าวแหล่งข้อมูล ก็พบว่านักข่าวมีความสัมพันธ์กับแหล่งข่าวแหล่งข้อมูลใน 3 ลักษณะ คือ 1) สนิทสนม 2) เป็นทางการ และ 3) คุ้นเคยจากการร่วมงาน