โครงการ “แนวทางการนำภูมิปัญญาการใช้ไม้พาดล่อผึ้งในพื้นที่สวนป่าและป่าเสม็ดของ ชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพบ้านปิเหล็ง หมู่ที่5 และบ้านป่าเย หมู่ที่10 ตำบลสุไหงปาดี อำเภอสุไหง ปาดี จังหวัดนราธิวาส” มีวัตถุประสงค์การวิจัย 4 ประการ คือ 1) เพื่อรวบรวมภูมิปัญญาและความเชื่อ เกี่ยวกับการหาน้ำผึ้งป่าจากป่าพรุสมบูรณ์จากสวนป่า และภูมิปัญญาการใช้ไม้พาดล่อผึ้งสร้างรวง รวมถึงการใช้ประโยชน์จากน้ำผึ้ง รวมถึงส่วนต่างๆ ของผึ้ง 2) เพื่อศึกษาความแตกต่างของน้ำผึ้งที่ได้ จากป่าพรุสมบูรณ์ สวนป่า และป่าเสม็ดในด้านต่างๆเช่น คุณภาพของน้ำผึ้ง คุณค่าทางโภชนาการ ปริมาณที่หาน้ำผึ้งหลวงได้ในรอบปี และการตลาดของน้ำผึ้งหลวง 3) เพื่อศึกษาวงจรของผึ้งหลวง ห่วงโซ่อาหารที่มีผึ้งหลวงเข้ามาเกี่ยวข้องและความสัมพันธ์กับความสมบูรณ์ของป่าพรุโต๊ะแดง สวนป่าและป่าเสม็ด โดยศึกษาลักษณะพื้นที่ ลักษณะต้นไม้ กิ่งไม้ ชนิดไม้ ทิศทางแสง ทิศทางลม องศากิ่งไม้ ที่ผึ้งมาสร้างรวงรัง 4) เพื่อศึกษาแนวทางการนำภูมิปัญญาการใช้ไม้พาดล่อผึ้งในพื้นที่ สวนป่า และป่าเสม็ดของชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพ กระบวนการวิจัย เริ่มจากศึกษาระบบนิเวศวิทยาในสวนป่าที่เอื้อต่อการทำรังของผึ้งหลวง ด้วยการสำรวจพรรณไม้ รูปแบบการใช้ประโยชน์จากพรรณไม้ในป่าพรุ ถอดประสบการณ์พฤติกรรม การสร้างรังของผึ้งป่าพรุถอดประสบการณ์และลงพื้นที่สังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมในการหาผึ้งบน ต้นตีนเป็ดพรุหรือยวนผึ้งในสวนป่าชุมชน ภูมิปัญญาการทำไม้พาดล่อผึ้ง ความเชื่อเกี่ยวกับการหาผึ้ง วงจรชีวิตและการอพยพสร้างรังของผึ้งหลวงศึกษาคุณสมบัติของน้ำผึ้งที่ได้จากแหล่งที่แตกต่างกัน ผลการวิจัย พบว่า การหาผึ้งบนต้นตีนเป็ดพรุหรือยวนผึ้ง ต้องใช้ทีมงานตีผึ้ง 3 ชุด คือ ชุดตีผึ้งบนต้นยวนผึ้ง ชุดลำเลียงน้ำผึ้งอยู่ใต้ต้นยวนผึ้ง และชุดคั้นน้ำผึ้ง โดยเข้าตีผึ้งในเวลากลางคืน ของคืนเดือนแรม ท้องฟ้ามืดสนิท เพราะถ้ายังเห็นแสงอาทิตย์บนท้องฟ้า ฝูงผึ้งอาจบินมารุมต่อยกับ ผู้บุกรุกได้ก่อนสว่างเวลาประมาณ 04.30 น ต้องรีบทยอยปีนลงจากต้นยวนผึ้ง เพราะผึ้งเริ่มมองเห็น ศัตรูที่เข้ามารุกราน การหาผึ้งในสวนป่าชุมชน แบ่งเป็น 2 ส่วนคือการหาผึ้งในพื้นที่ของตัวเอง และการหาผึ้งใน สวนป่าของชุมชนชนิดดอกไม้ที่ผึ้งใช้เก็บละอองเรณู ได้แก่พืชวงศ์ปาล์ม เช่น มะพร้าว หมาก ปาล์ม น้ำมัน หลาวชะโอน ไม้ผล เช่น ทุเรียน เงาะ ละมุด มะปริง มะปรางลองกอง จะเริ่มแตกตาช่วง หน้าแล้ง และเริ่มออกดอกเมื่อเข้าช่วงต้นฤดูฝน ไม้ชนิดอื่นๆ เช่น กันเกรา กระทัง จำนวนคนตีผึ้งอยู่ ระหว่าง 1-3 คน ขึ้นอยู่กับความยากง่ายของต้นไม้ที่จะตีผึ้ง ทั้งขนาดและ ความสูงของต้นไม้เป็น ปัจจัยที่เข้ามาเกี่ยวข้อง ภูมิปัญญาการทำไม้พาดล่อผึ้ง ชนิดไม้ที่นิยมทำไม้พาดล่อผึ้ง เช่น ไม้กระทัง ไม้กระทังดำ ไม้ กระทังทู้ ตีนเป็ด กะบุย กระถินเทพา บางพื้นที่ใช้ไม้หลาวชะโอน ไม้หมากผ่าซีก ไม้เสม็ด หรือไม้ อื่นๆ ที่มีในท้องถิ่นนั้นๆ การเลือกพื้นที่ทำไม้พาดล่อผึ้ง ควรเลือกล่องผึ้งบินผ่านในฤดูดอกเสม็ดบาน ข เป็นลักษณะพื้นที่ป่าแนวตรงกลางเรือนยอดไม้อยู่ในระดับต่ำ ขนาบด้วยเรือนยอดไม้ระดับสูง มีไม้ เสม็ดมาหักทำซุ้มได้ง่าย ความหนาแน่นต้นเสม็ดไม่มากเกินไป การตกแต่งซุ้ม จำเป็นต้องปิดให้ มิดชิด มีด้านข้างทั้งสองข้างและด้านหลังเปิดช่องโหว่เฉพาะด้านหน้าช่องทางที่ผึ้งบินเข้าออกเท่านั้น โดยการตัดไม้บริเวณรอบซุ้ม ให้เอนไปทับกับไม้พาด ทับไปเรื่อยๆ จนกระทั้งมืดครึ้ม สามารถกัน แดดกันฝนได้ จำนวนคนตีผึ้งในแต่ละครั้ง ขึ้นกับปัจจัยหลายๆ อย่าง เช่น ขนาดของรวงผึ้ง ความ ยุ่งยากของพื้นที่ แต่ส่วนใหญ่จะนิยมตีผึ้ง 1-2 คน รูปแบบการตีผึ้งของไทยพุทธและไทยมุสลิม แตกต่างกันออกไปตามความเชื่อที่ถ่ายทอดสู่กันมา ผึ้งมีการอพยพโยกย้ายตลอดทั้งปี เพื่อหาอาหารและขยายเผ่าพันธุ์ตามเส้นทางการบานของ ดอกไม้ในป่าธรรมชาติหรือแหล่งน้ำหวานตามสวนผลไม้ที่มนุษย์สร้างขึ้นมาอย่างต่อเนื่องโดยเริ่มต้น จากป่าเขาจุดเริ่มต้นการบานของดอกไม้ใช้ระยะเวลาบนป่าเขาประมาณเดือนธันวาคม-มีนาคม หลังจากนั้นดอกไม้บนป่าเขาเริ่มร่วงโรยจากดอกกลายมาเป็นผล ขณะเดียวกันตามป่าสวนของ ชาวบ้านดอกไม้นานาชนิดเริ่มบานสะพรั่ง ฝูงผึ้งหลวงบินลงมาตามกลิ่นเกสรดอกไม้สร้างรวงรัง ประมาณเดือนเมษายน-สิงหาคม และเมื่อถึงเวลาดอกไม้ป่าสวนเริ่มร่วงโรย ดอกไม้ในป่าพรุที่สมบูรณ์ เริ่มออกดอกบานสะพรั่งฝูงผึ้งบินมาหาอาหารสร้างรวงรังในป่าพรุประมาณเดือนมิถุนายน-ตุลาคม เมื่อถึงเวลาแหล่งอาหารในป่าพรุหมดไป ป่าเสม็ดเริ่มออกดอกชูช่อ ฝูงผึ้งอพยพชวนลูกชวนหลานไป ขยายเผ่าพันธุ์ในป่าเสม็ดต่อไป โดยใช้เวลาในป่าเสม็ด ในเดือนกรกฎาคม-ธันวาคม หลังจาก ดอกเสม็ดเริ่มร่วงโรย ซึ่งตรงกับช่วงฤดูน้ำหลากทางจังหวัดนราธิวาสฝูงผึ้งเหล่านั้นอพยพโยกย้ายไป ยังป่าเขา เพื่อหยุดหลบฝน ก่อนจะเริ่มต้นฤดูกาลใหม่ การศึกษาคุณสมบัติของน้ำผึ้ง พบว่า 1) น้ำผึ้งป่าเขา เป็นน้ำผึ้งเกิดจากการรวมตัวของ น้ำหวานจากเกสรดอกไม้หลากหลายชนิด และเป็นพื้นที่ที่ตั้งอยู่บนพื้นที่สูง ปริมาณน้ำตาลย่อมมี ความเข้มข้นสูงเมื่อเปรียบเทียบกับน้ำผึ้งแหล่งอื่นๆ 2) น้ำผึ้งป่าสวน เป็นน้ำผึ้งที่มาจากพืชสวนของ ชาวบ้านเป็นส่วนใหญ่ ความหลากหลายของดอกไม้น้อยกว่าป่าเขา แต่ปริมาณน้ำตาลมีความเข้มข้น ใกล้เคียงกับป่าเขา เพราะน้ำผึ้งที่หามาได้ในช่วงนี้จะเป็นน้ำผึ้งช่วงหน้าแล้ง 3) น้ำผึ้งป่าพรุสมบูรณ์ เป็นน้ำผึ้งที่เกิดจากความหลายหลายของเกสรดอกไม้หลากหลายชนิดใกล้เคียงกับป่าเขา รสชาติ ค่อนข้างขม ปริมาณน้ำตาลใกล้เคียงกับป่าเขา ป่าสวน 4) น้ำผึ้งป่าเสม็ด เป็นน้ำผึ้งที่ได้มาจากเกสร ดอกเสม็ด อาจจะมีดอกไม้อื่นบ้างเล็กน้อย รสชาติจะได้กลิ่นดอกเสม็ดอย่างชัดเจน น้ำผึ้งค่อนข้าง เหลว สีของน้ำผึ้งเปลี่ยนไปตามความอ่อนแก่ของ ดอกเสม็ด ปริมาณน้ำตาลน้อยมีน้อยเพราะดอก เสม็ดอยู่ในพื้นที่น้ำท่วมขัง จึงมีปริมาณน้ำส่วนผสมอยู่มาก -