โครงการ “วิจัยเชิงปฏิบัติการพัฒนาระบบการจัดการข้อมูลตำบลเพื่อสนับสนุนการ ตัดสินใจพัฒนาเชิงพื้นที่ใน 5 จังหวัดภาคใต้ : กรณีศึกษา จังหวัดสงขลา” มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) สร้างกระบวนการพัฒนาการจัดการฐานข้อมูลระดับครัวเรือนชุมชนตำบลในพื้นที่ศึกษา ให้ สามารถนำระบบฐานข้อมูลไปใช้ในการสนับสนุนการตัดสินใจเพื่อการวางแผนพัฒนาพื้นที่ระดับ ตำบล (2) เพื่อค้นหาปัจจัยที่นำไปสู่ความสำเร็จในการขยายผลการจัดการข้อมูลระดับครัวเรือน ชุมชน ตำบล รองรับระบบสนับสนุนการตัดสินใจในการพัฒนาพื้นที่ตำบลเป้าหมาย (3) เพื่อศึกษา ความเป็นไปได้ในการจัดตั้งศูนย์ข้อมูลตำบลและเครือข่ายศูนย์ข้อมูลตำบล เพื่อสนับสนุนการ ตัดสินใจ นำไปสู่การบูรณาการข้อมูลเป็นเครือข่ายในระดับจังหวัด (4) เพื่อนำสารสนเทศที่เกิดจาก ฐานข้อมูลครัวเรือน ชุมชน และตำบลไปจัดการเรียนรู้ภายในตำบล สร้างองค์ความรู้ ขยายผล ข้อมูลสู่การพัฒนาเกิดประโยชน์ในพื้นที่และตำบลใกล้เคียง โดยศึกษาในพื้นที่ 10 อปท.ในอำเภอ ควนเนียงและอำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา ผลจากการศึกษาพบว่า อปท.ที่เข้าร่วมโครงการนำระบบฐานข้อมูล คือ โปรแกรมขอนหาด ฐานข้อมูลครัวเรือน กลุ่มองค์กรและ MapWindow GIS โดยใช้ภาพถ่ายทางอากาศ ฮอร์โธ่สี 1:25000 บาท การแต่งตั้งคณะทำงานพร้อมภารกิจของโครงการ ทุกพื้นที่ได้มอบหมายให้เจ้าหน้าที่ พนักงานของ อปท.เป็นผู้มีอำนาจและจัดการติดตามความต้องการ คือ ผู้ประสานหลัก อาทิการ จัดหาคณะทำงานเชิงปฏิบัติการจริงทางธรรมชาติ หมายความว่าเชิญประชุมหากมาก็คือคณะทำงาน ทั้งหมดเป็นบุคคลที่อำนวยความสะดวกในการให้ข้อมูลและให้คำปรึกษา ออกแบบการบันทึก ข้อมูลในโปรแกรม ทั้งขอนหาด และ GIS เสนอแนะ ใช้ข้อมูลเชิงพื้นที่ ผู้ประสานหลักจึงแต่งตั้ง บุคคลดังกล่าวแต่งตั้งเป็นคณะทำงานโครงการ ปัจจัยที่ทำให้ อปท. มีความสำเร็จในการจัดการข้อมูล คือ (1) การเสริมสร้างการเมืองการปกครองตามระบบประชาธิปไตย การระดมสมองทาง ความคิดในการออกแบบการสร้างข้อมูลในโปรแกรม ส่งผลให้สมาชิกในตำบลเกิดการมีส่วนร่วม เห็นความหมาย และเห็นความสำคัญของข้อมูล สถานการณ์ปัจจุบันเกี่ยวกับระบบข้อมูลในตำบล ขยายผลเป็นอย่างไร การระดมสมองเพื่อศึกษาเกี่ยวกับสถานการณ์ปัจจุบันเกี่ยวกับข้อมูล ทำให้ ค้นพบข้อมูลที่มีอยู่ใน อปท. ทุกอย่างทำให้เกิดการมีความพร้อมในการนำเข้าโปรแกรม ความ ตั้งใจจริงของผู้บริหาร และการให้ความสำคัญกับการทำงานของผู้ประสานหลักจึงจะทำให้ตอบ วัตถุประสงค์ได้เป็นอย่างดี พื้นที่นำร่องจากโครงการ 14 ตำบล เป็นตัวแบบของศึกษาที่เห็นผลลัพธ์ ของงานได้ชัดเจน อาทิ ในจังหวัดสงขลา ต.คูหาใต้ ต.ควนรู ต.ชะแล้ ต.ท่าข้าม ตลอดจน ต.รำแดง องค์ความรู้เรื่องโปรแกรมจากทีมหนุนเสริมกลาง ทำให้พื้นที่เกิดทักษะในการใช้โปรแกรมเพิ่ม ช มากขึ้น จนทำให้ อปท.มีขีดความสามาถนำเข้าข้อมูลได้รวดเร็ว จากการประชุมคณะทำงานร่วมกับ ผู้บริหาร อปท.เกิดการพัฒนาโปรแกรมขอนหาดให้สามารถเชื่อมรายชื่อบุคคลในตำบลต่าง ๆ เข้า ไว้ใน File เดียวกันได้สำเร็จ ได้รับการหนุนเสริมจากภาคี ส่วนงานการพัฒนาสังคมและความ มั่นคงของมนุษย์จังหวัดสงขลา ในการจัดตั้งศูนย์ข้อมูลตำบล ภายใต้ พรบ.องค์กร สาธารณประโยชน์ 2546 ได้สำเร็จ แนวทางการจัดการข้อมูลของโครงการวิจัยนี้ โครงการ “ความ ร่วมมือพัฒนาศักยภาพชุมชนคาบสมุทรสทิงพระสู่ชุมชนจัดการตนเองจังหวัดสงขลา” นำไปใช้กับ 25 พื้นที่ใน 4 อำเภอคาบสมุทรสทิงพระ (2) การจัดสวัสดิการภายในชุมชน ในขณะที่ อปท.ได้ดำเนินงานตามโครงการ นโยบาย รัฐได้จัดเงินสงเคราะห์ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป ครบทุกคนในแต่ละตำบล โปรแกรมขอนหาด ครัวเรือนจึงมีความสำคัญเป็นอันดับแรก ปัจจัยความสำเร็จพื้นที่โครงการ กรณีศึกษาสงขลา 1. การประสานงานเพื่อสร้างความเข้าใจกับผู้บริหาร อปท.และเจ้าพนักงาน เป็นเรื่องที่นักวิจัย จะต้องใช้ความพยายามสร้างความสัมพันธ์เชิงธรรมชาติได้ไม่ยาก เนื่องจากส่วนใหญ่เป็น เครือข่ายองค์กรมาก่อนโครงการเกิด จึงสามารถสร้างความเข้าใจได้เร็ว 2. ตำบลนำร่องในพื้นที่โครงการระยะที่ 1 คือ ตำบลคูหาใต้และตำบลควนรู เป็นพื้นที่ติดต่อ กับพื้นที่ในโครงการ บทเรียนความสำเร็จจาก 2 ตำบลทำให้ผู้บริหารเกิดความเข้าใจง่ายขึ้น 3. การประสานงานกับหน่วยงานภาคี ต้องใช้กระบวนการสร้างความเข้าใจในระบบธรรมาภิ บาลที่ดี จึงทำให้หน่วยงานภาคีเห็นความสำคัญเข้าร่วม เช่น กรณีศึกษาจากการทำหนังสือ ขอคัดทะเบียนบ้านจากสำนักงานทะเบียนและบัตร อำเภอ สร้างความเข้าใจให้เห็นการ ทำงานร่วมกับหน่วยงานอื่น คือ ระบบธรรมภิบาลที่ดี ทุกส่วนงานเห็นชอบ 4. การประชุมสร้างความเข้าใจต่อเนื่องบ่อยครั้งระหว่างนักวิจัยกับเจ้าพนักงาน เป็นการ ทำงานร่วมกันระหว่างนักวิจัยและเจ้าพนักงาน อปท. สร้างสำนึกร่วมในความเป็นเจ้าของ ข้อมูลร่วมกัน 5. ความสัมพันธ์ส่วนตัวกับผู้บริหารและเจ้าพนักงานเป็นเรื่องสำคัญที่นักวิจัยจะต้องทำ การ พบปะอย่างไม่เป็นทางการแต่เป็นทางการในการดำเนินงานของโครงการ 6. การประสานความร่วมมือกับชุมชน หมู่บ้าน ร่วมกับเจ้าพนักงานผู้รับผิดชอบโครงการใน แต่ละตำบล ระหว่างเจ้าพนักงาน และนักวิจัยต้องทำร่วมกันช่วยเหลือต่อกัน 7. การค้นหาคณะทำงาน ในโครงการนี้ใช้วิธีการเชิญเข้าร่วมประชุม ออกหนังสือเวียน คน ที่มาประชุมถือเป็นผู้ที่มีความตั้งใจเบื้องต้น จึงสร้างความเข้าใจในโครงการร่วมกัน ต่อจากนั้นให้สมัครใจเข้าร่วมการดำเนินงาน เมื่อได้คณะทำงาน อปท.จึงออกคำสั่ง ให้เป็น คณะทำงานโครงการ ซ 8. การอบรมเพื่อสร้างความเข้าใจในโปรแกรมต่างๆ เป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการจริง ทั้งนี้ ทาง อปท.ได้เตรียมข้อมูลทะเบียนราษฎร์ไว้พร้อมจึงเกิดการอบรม 9. การนำเข้าข้อมูล หลังจากอบรม มีการมอบภารกิจให้แยกไปนำเข้า เสร็จนำมารวมกันเพื่อ ทำการตรวจสอบความถูกต้อง เชื่อมเข้าด้วยกัน 10. การสะท้อนข้อมูลสู่ชุมชน แบ่งการสะท้อนออกเป็น 3 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 ขณะที่ โปรแกรมขอนหาดสมบูรณ์ด้านข้อมูลครัวเรือน ระยะที่ 2 ขณะที่สร้างการเรียนรู้ในการใช้ ภาพถ่ายทางอากาศ ระยะที่ 3 ขณะที่โปรแกรมทั้ง 2 โปรแกรมสมบูรณ์ พร้อมวิเคราะห์ ข้อมูลร่วมกัน 11. การระดมสมองในการออกแบบข้อมูล เป็นการสร้างให้เกิดความเป็นเจ้าของข้อมูล 12. การออกแบบโปรแกรมให้สอดคล้องกับข้อมูลที่ชุมชนต้องการอยากทราบ เป็นการสร้าง ให้ง่ายและรวดเร็วในการนำเข้า 13. การศึกษาโปรแกรมอย่างละเอียดทำให้โครงการประสบความสำเร็จ 14. การถอดความหมายในตาราง ในแบบสอบถาม ในรายงานของโปรแกรมขอนหาด เป็น การสร้างเครื่องมือในการใช้โปรแกรม ทำให้เจ้าพนักงานผู้ใช้โปรแกรมทราบความหมาย ใช้งานคล่องตัวมากขึ้น 15. การนำเข้าข้อมูลในตาราง โดยสร้างผ่าน Excel ทำให้เกิดความรวดเร็วในการนำเข้าจาก กรณีศึกษาทั้ง 10 ตำบล มีขีดความสามารถเท่าเทียมกัน