ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยหรือภาคอีสาน มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศลาวและ กัมพูชา และมีระยะทางไม่ไกลจากประเทศเวียดนาม จึงทาให้ดินแดนแห่งนี้เป็นเส้นทางการอพยพของ กลุ่มชาติพันธ์ุที่หลากหลายตัง้ แต่อดีต ทัง้ กลุ่มชาติพันธ์ุที่พูดภาษาตระกูลออสโคตรเอเชียติค เช่น มอญ เขมร ส่วย ชาวบน และโส้ เป็นต้น และกลุ่มชาติพันธุ์ที่พูดภาษาตระกูลไท-กะได เช่น ผู้ไท ไทญ้อ ไท แสก กะเลิง และลาวอีสาน ภาคอีสานสามารถแบ่งเป็น 2 ส่วนตามลักษณะทางภูมิศาสตร์ คือแอ่งที่ราบ สกลนครและแอ่งที่ราบโคราช งานวิจัยทางด้านพันธุศาสตรป์ ระชากรก่อนหน้านี้ ได้แสดงถึงอิทธิพล ของปัจจัยด้านภูมิศาสตร์และภาษาพูดที่มีต่อความผันแปรทางพันธุกรรม แต่การศึกษาปัจจัยดังกล่าวยัง ไม่เคยมีรายงานในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ที่ จะประเมินปัจจัยที่อาจส่งผลต่อโครงสร้างและความผันแปรของดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียในประชากร จา นวน 10 กลุ่มชาติพันธุ์ จา นวน 433 คน โดยใช้ลาดับเบสดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียบริเวณที่มีความ หลากหลายสูง ความยาว 596 คู่เบส เป็นเครื่องหมายทางพันธุกรรม ผลการศึกษาจากการวิเคราะห์ แผนภูมิแสดงความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมแบบ multidimensional scaling และการวิเคราะห์ spatial analysis of molecular variance พบความสัมพันธ์ทางเชื้อสายที่ใกล้ชิดกันของประชากรที่อาศัยอยู่ใน แอ่งที่ราบสกลนคร ในขณะที่ผลการวิเคราะห์ analysis of molecular variance และ Mantel test แสดง อิทธิพลของปัจจัยด้านภูมิศาสตร์ที่ส่งผลต่อโครงสร้างทางพันธุกรรมของประชากร ทาการสร้างโมเดล แสดงความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ จา นวน 3 โมเดล ซึ่งได้รับอิทธิพลของภาษา (โมเดล 1) ภูมิศาสตร์ (โมเดล 2) และ การอพยพ (โมเดล 3) จากนั้นใช้วิธีการคานวณแบบ Approximate Bayesian Computation และ type I error เพื่อคัดเลือกโมเดลที่เหมาะสม ผลการศึกษาคือโมเดลที่ 2 เหมาะสมกับ ข้อมูลดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียในประชากรที่ศึกษา ซึ่งแสดงถึงปัจจัยทางภูมิศาสตร์ที่มีผลต่อความผันแปร ของดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียในประชากรภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย Northeastern Thailand or Isan shares borders with Laos and Cambodia and lies in close proximity to Vietnam, this region has become a crossroad of various Southeast Asian peoples through migration and settlement periods since prehistoric times. Several studies have shown the influence of geographic and linguistic factors in shaping genetic variation. Geographic barriers separate Northeastern Thailand into two wide basins, the Sakon Nakorn Basin and the Korat Basin serving today as home to diverse ethnicities encompassing two different linguistic families, i.e., the Austro-Asiatic; Suay (Kui), Mon, Chaobon (Nyahkur), So and Khmer, and the Tai-Kadai; Saek, Nyaw, Phu Tai, Kaleung and Lao Isan. The present study intends to evaluate the elements responsible for maternal genetic variations, like geography and language, of these ten Northeastern Thai ethnicities. Population history is also reconstructed based on sequencing of a 596-bp segment of the hypervariable region I (HVRI) mtDNA in 433 individuals. Congruent results of three dimentional scaling plot and spatial analysis of molecular variance exhibited relatively close affiliations among population within the Sakon Nakorn Basin, while analysis of molecular variance and Mantel test revealed the predominant geographic factor in determining population affinity. Three demographic evolutionary models described by language (Model 1), geography (Model 2), and recent migration (Model 3) were propose to evaluate whether model was fitted to describe mtDNA data. Approximate Bayesian Computation and a type I error results strongly selected Model 2, supporting that geography is the primary influential factor underlying genetic divergence of studied populations.