โครงการ “การศึกษารูปแบบการจัดการและเพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตรอินทรีย์ของ ชุมชนบ้านศรีฐาน ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร” โดยนางรุ่งลดา แพงยา เป็น หัวหน้าโครงการ ซึ่งมีพื้นที่ดำเนินการในบ้านศรีฐาน 6 หมู่ ได้แก่ หมู่ 1 , หมู่ 2 , หมู่ 3 , หมู่ 4 ,หมู่ 8 และ หมู่ 9 ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร กลุ่มเป้าหมายในการดำเนินงานเป็น เยาวชน 30 คน ชาวบ้านที่เป็นผู้ผลิต 30 คนและชาวบ้านที่เป็นกลุ่มผู้บริโภค 30 คน ส่วนกลุ่มผู้ให้ ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อการดำเนินงานวิจัยจาก 6 หมู่บ้านๆ ละ 20 คน รวม 120 คน เมื่อ ปี พ.ศ. 2542 มีเกษตรกรกลุ่มหนึ่ง ตระหนักถึงอันตรายที่เกิดจากการใช้สารเคมีในการเกษตรที่ส่งผล กระทบต่อสุขภาพร่างกายในระยะยาว จึงได้รวมกลุ่มกัน จัดตั้งกลุ่มเกษตรอินทรีย์ขึ้นจำนวน 30 ครอบครัว ซึ่งเป็นการทำการเกษตรที่ไม่ใช้สารเคมี และปุ๋ยเคมี และต่อมาการทำการเกษตร อินทรีย์ก็เป็นที่รู้จัก และทำกันแพร่หลายในชุมชนและเพิ่มจำนวนเป็น 70 ครอบครัวในปัจจุบัน ผลผลิตเกษตรอินทรีย์ที่ได้ก็มีหลากหลายชนิด ตามฤดูกาล เช่น ข้าว ข้าวโพด ถั่วฟักยาว ถั่ว เหลือง แตงกวา ฟักทอง กล้วย เผือก มัน แต่ถ้าเป็นพืชสมุนไพรจะมีทุกฤดูกาล และมักจะปลูก เป็นพืชผักสวนครัว เช่น ขิง ข่า ตระไคร้ หอม กระเทียม ใบย่านาง ดอกอัญชัน เสาวรส ฯลฯ ผลผลิต เหล่านี้จะมีมาก แต่มีข้อจำกัดคือธุรกิจทางด้านการตลาดของเกษตรอินทรีย์ยังอยู่ในวงแคบ ไม่แพร่หลาย และรู้จักกันวงกว้าง บางครั้งผลผลิตที่ได้ ขายหรือบริโภคไม่หมด ก็ทำให้เกิดการเน่า เสีย เสื่อมคุณภาพ จากสภาพดังกล่าวจึงนำมาซึ่งการทำงานวิจัย โดยมีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อ ศึกษาบริบทชุมชนและการเปลี่ยนแปลงทางด้านการบริโภคของชุมชนบ้านศรีฐานในอดีตถึงปัจจุบัน 2) เพื่อศึกษาความเป็นมาของกลุ่มและผลผลิตอินทรีย์ในรอบปีของกลุ่ม 3) เพื่อศึกษาความต้องการ ของตลาดและผู้บริโภคต่อสินค้าอินทรีย์ของกลุ่มเกษตรอินทรีย์บ้านศรีฐาน 4) เพื่อศึกษารูปแบบ การจัดการและเพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตรอินทรีย์ของกลุ่มเกษตรอินทรีย์บ้านศรีฐาน ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร คำถามวิจัย รูปแบบวิธีการจัดการ และเพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตรอินทรีย์ ของชุมชนบ้านศรีฐาน ตำบลศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร มีขั้นตอนและวิธีการอย่างไร รูปแบบในการศึกษา ทีมวิจัยร่วมันทำการศึกษาข้อมูลของชุมชน โดยการสอบถาม สัมภาษณ์ทั้งใช้ แบบฟอร์ม การจัดเวที การศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนประสบการณ์โดยเฉพาะในส่วนของการแปรรูป จากผลผลิตทางการเกษตร โดยมีเยาวชนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการเก็บข้อมูล เมื่อมีข้อมูล แล้วนำไปสู่การจัดเวทีวิเคราะห์ร่วมกับแกนนำชุมชน เพื่อหารูปแบบและทดลองปฏิบัติการเรียนรู้ การแปรรูป ผลจากการศึกษา ทำให้ได้รูปแบบแนวทางในการแปรรูปผลผลิตอินทรีย์ซึ่งแยกเป็น ประเภทขนม เครื่องดื่ม เครื่องเทศ ซึ่งการแปรรูปผลผลิตอินทรีย์นั้นมีกลุ่มอินทรีย์เป็นหลักในการ ผลิตวัตถุดิบ ซึ่งการแปรรูปอาหารจากผลผลิตอินทรีย์ได้รับความสนใจจากกลุ่มแม่บ้าน เยาวชนเป็น อย่างมาก จากการเรียนรู้พบว่า เมื่อสามารถแปรรูปได้ทำให้ชุมชนเริ่มมองที่การจัดการด้านการตลาด เพราะการแปรรูปนอกจากเพื่อการบริโภคเองแล้ว ยังสามารถจำหน่ายเป็นรายได้เสริมได้ ด้วย ทั้งนี้บ้านศรีฐานมีจุดเด่นในด้านการผลิตหมอนขิด เป็นแหล่งศึกษาดูงาน ดังนั้นชุมชนจึงมี แผนทำเป็นร้านจำหน่ายของฝาก ควบคู่ไปกับการขายหมอนขิด รวมถึงการจัดตั้งเป็นกลุ่มแปรรูป ผลผลิต ดำเนินการโดยทีมเยาวชนร่วมกับชาวบ้านที่สนใจ ที่ผ่านมาจากการทดลองทำพบว่า คนใน ชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการแปรรูปที่จำหน่ายทั้งในตลาดชุมชน ในโรงเรียน อีกทั้งทำให้เยาวชน ได้ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ นอกจากนี้ยังได้เรียนรู้เทคนิคการเพิ่มรสชาติ การสื่อสารกับกลุ่ม ลูกค้า ทำให้เยาวชนมีทักษะเพิ่มขึ้น ทั้งนี้แม้งานวิจัยจะเสร็จสิ้นลง แต่กลุ่มชาวบ้านยังมีการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาอาชีพ พัฒนาตนเอง ไปสู่ต้นแบบทางด้านการแปรรูปผลผลิตอินทรีย์ และมีความ พยายามเชื่อมต่อกับหน่วยในท้องถิ่นเพื่อขอรับการสนับสนุนให้การดำเนินงานไปสู่เป้าหมายที่ยั่งยืน ต่อไป