การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาวะการเจ็บป่วยและภาวะโรคเรื้อรังของผู้สูงอายุในพื้นที่กรุงเทพมหานครและจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และพฤติกรรมการใช้บริการทางสุขภาพ โดยมุ่งอภิปรายถึงความเป็นธรรมทางสุขภาพในการเข้าถึงบริการทางสุขภาพที่จำเป็นนั้นและภาระค่าใช้จ่ายทางสุขภาพที่เกิดขึ้นต่อผู้สูงอายุและครัวเรือน ทำการเก็บข้อมูลปฐมภูมิด้วย แบบสอบถามแบบมีโครงสร้างพร้อมพนักงานสัมภาษณ์ จากกลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุทั้งสิ้น 648 คน เป็น ผู้สูงอายุในกรุงเทพมหานคร จำนวน 168 คน และ ผู้สูงอายุในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ในเขตเทศบาล (เขตเมือง) จำนวน 180 คน และ นอกเขตเทศบาล (เขตชนบท) จำนวน 300 คน ผลการศึกษา พบว่า ผู้สูงอายุในแต่ละลักษณะพื้นที่ มีภาวะการเจ็บป่วยและภาวะโรคเรื้อรัง การได้รับสวัสดิการทางสุขภาพและการใช้สิทธิประโยชน์ การเข้าถึงบริการสุขภาพที่จำเป็นและอุปสรรค ภาระค่าใช้จ่ายจากการเจ็บป่วยและภาวะโรคเรื้อรัง ที่แตกต่างกัน เมื่อเทียบกับผู้สูงอายุในพื้นที่อื่น ผู้สูงอายุในกรุงเทพมหานครมีภาวะการเจ็บป่วยที่ต่ำที่สุดแต่กลับมีภาวะโรคเรื้อรังที่สูงที่สุด ในภาพรวมผู้สูงอายุเกือบทั้งหมดได้รับสิทธิประโยชน์หรือหลักประกันทางสุขภาพอย่างน้อย 1 สิทธิหรือหลักประกัน ผู้สูงอายุในกรุงเทพฯ และในเขตเมือง มีแนวโน้มประสบปัญหาในการเข้าถึงบริการทางสุขภาพในระดับปฐมภูมิเพื่อการรักษาพยาบาลกรณีเจ็บป่วยเล็กน้อย รวมถึงการบริการตรวจรักษาและควบคุมภาวะโรคเรื้อรัง ในขณะที่ ผู้สูงอายุในชนบทมีแนวโน้มประสบปัญหาในการเข้าถึงบริการทางสุขภาพในระดับทุติยภูมิเพื่อการรักษาพยาบาลกรณีการเจ็บป่วยรุนแรง อุปสรรคในการเข้าถึงบริการที่สำคัญของผู้สูงอายุในกรุงเทพฯและในเขตเมือง เป็นในเรื่องของ “ระยะเวลาที่ใช้” ในขณะที่สำหรับผู้สูงอายุในเขตชนบท เป็นในเรื่องของ “ภาระค่าใช้จ่าย” โดยเฉพาะ ค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปรับบริการ ในมุมมองด้าน “ความเป็นธรรมของค่าใช้จ่ายทางสุขภาพ” ดัชนีการกระจุกตัว ชี้ให้เห็นว่า ค่าใช้จ่ายจากการเจ็บป่วยและภาวะโรคเรื้อรังรวมทั้งหมด มีสัดส่วนที่โน้มเอียงหรือสูงกว่าในกลุ่มรายได้สูงมากกว่ากลุ่มรายได้ต่ำ อย่างไรก็ตาม เมื่อชี้วัดด้วย ดัชนีคัควานี กลับพบว่าค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นยังคงไม่เป็นธรรม ทั้งค่าใช้จ่ายในส่วนค่ายาและค่ารักษาพยาบาล ค่าเดินทางและค่าใช้จ่ายเกี่ยวเนื่อง โดยมีลักษณะที่โน้มเอียงหรือเป็นภาระโดยเปรียบเทียบต่อผู้สูงอายุที่มีรายได้ต่ำมากกว่าผู้สูงอายุที่มีรายได้สูง