ไพล (Zingiber cassumunar Roxb.) จัดเป็นหนึ่งในสมุนไพรที่ใช้ในการรักษาโรคตามหลักการการแพทย์แผนไทย และได้รับการบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติประเภทยาสมุนไพร ไพลเป็นส่วนประกอบในตำรับยาสมุนไพรหลายตำรับ โดยเฉพาะตำรับด้านการต้านการอักเสบของกล้ามเนื้อ กระดูก และยังใช้ในโรคโลหิตสตรีที่ไม่ปกติ เช่น ตำรับยาประสระไพล ไพลเป็นสมุนไพรที่มีการศึกษาองค์ประกอบสารเคมีและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยามาอย่างกว้างขวาง อย่างไรก็ตามยังคงมีไพลอีกหลายสายพันธ์ที่พบได้ในแต่ละภูมิภาค มีความแตกต่างทางด้านรูปร่างของใบ ดอก และ ลำต้นใต้ดิน โดย รศ.ดร.วิเชียร กีรตินิจกาล แห่งภาควิชาพืชไร่ คณะเกษตร มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ได้ทำการวิจัยความหลากหลายทางพันธุกรรมของไพลในประเทศไทย พบว่ามีความแตกต่างมากกว่า 30 สายพันธุ์ และสามารถแบ่งเป็นกลุ่มได้ 4 กลุ่ม ซึ่งผู้วิจัยมีความสนใจในสารสำคัญในไพลแต่ละกลุ่มโดยจะนำมาศึกษาปริมาณสารสำคัญ เช่น (E)-4-(3´,4´-dimethoxyphenyl)but-3-en-1-ol (compound D), (E)-1-(3´,4´-dimethoxy-phenyl)butadiene (DMPBD), และ curcumin โดยไพลกลุ่มที่ 1 มีค่าเฉลี่ยของปริมาณสาร compound D, DMPBD และ curcumin เท่ากับ 0.64 ± 0.23, 0.21 ± 0.11 และ 0.12 ± 0.03 %W/W ตามลำดับ ไพลกลุ่มที่ 2 มีค่าเฉลี่ยของปริมาณสาร compound D, DMPBD และ curcumin เท่ากับ 0.81 ± 0.22, 0.33 ± 0.17 และ 0.09 ± 0.02 %W/W ตามลำดับ ไพลกลุ่มที่ 3 มีค่าเฉลี่ยของปริมาณสาร compound D, DMPBD และ curcumin เท่ากับ 0.25 ± 0.06, 0.31 ± 0.12 และ 0.20 ± 0.10 %W/W ตามลำดับ ไพลกลุ่มที่ 4 มีค่าเฉลี่ยของปริมาณสาร compound D, DMPBD และ curcumin เท่ากับ 0.92 ± 0.14, 0.34 ± 0.12 และ 0.20 ± 0.03 %W/W ตามลำดับ จากผลทาง TLC fingerprints พบว่าไม่มีความแตกต่างกันในลักษณะ pattern มากนักในไพลแต่ละกลุ่ม แต่จะแตกต่างกันด้านปริมาณเป็นหลัก จากผลการศึกษาปริมาณสารสำคัญพบว่าไพลกลุ่มที่ 1 สายพันธุ์หมายเลข 90 และ 110 เป็นไพลที่มีปริมาณของสาร compound D และ DMPBD สูงกว่าสายพันธุ์อื่นในกลุ่ม ส่วนไพลกลุ่มที่ 2 ทุกตัวอย่างยกเว้นหมายเลข 89 มีปริมาณ compound D สูง โดยเฉพาะหมายเลข 43 และ 48 มีปริมาณของสาร compound D, DMPBD และ curcumin สูง ไพลกลุ่มที่ 3 พบว่าทุกตัวอย่างจะมีปริมาณ compound D ต่ำกว่าไพลกลุ่มอื่น ๆ แต่พบปริมาณ DMPBD มีปริมาณที่ใกล้เคียงไพลกลุ่มที่ 1 และ 2 ยกเว้นหมายเลข 39 และ 111 ไพลกลุ่มที่ 4 ทุกตัวอย่าง มีปริมาณ compound D, DMPBD และ curcumin สูง โดยหมายเลข 115 มีปริมาณสารทั้งสามชนิดสูงที่สุด เมื่อเปรียบเทียบระหว่างไพลกลุ่มที่ 1, 2, 3 และกลุ่มที่ 4 พบว่า กลุ่มที่ 2 และกลุ่มที่ 4 เป็นกลุ่มที่มีปริมาณสารสำคัญส่วนใหญ่สูงกว่ากลุ่มอื่น โดยเฉพาะสาร compound D มีปริมาณสูงโดยเฉลี่ยสูงกว่ากลุ่มที่ 1 และกลุ่มที่ 3 โดยสรุปไพลหมายเลข 20, 27, 36, 40, 43, 48, 90, 103, 110 และ 115 เป็นพันธุ์ไพลที่น่าสนใจ เพราะมีปริมาณสารสำคัญสูง Plai or Zingiber cassumunar Roxb. is a well-known and widely used herb in Thailand especially in Thai traditional medicine. Z. cassumunar is included in the Thai traditional common house hold drug list. Z. cassumunar has also been mixed in various traditional formulations especially in the anti-inflammatory of muscle and bone formulations. This herb is also used for dysmenorrheal in Prasaplai formulation. Z. cassumunar has been widely studied in the chemical compositions and pharmacological activities. However, there are various varieties of Z. cassumunar found in many parts of Thailand which have some degree of diversity in leave, flower and rhisome. Assoc.Prof.Vichien Keeratinijakal who works at Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, Kasetsart University reports the genetic relationship among Z. cassumunar in Thailand. This report shows that there are more than 30 varieties of Z. cassumunar and they can be divided into 4 groups. We are interesting in determination of the major active compounds in each group. The active compounds compose of (E)-4-(3´,4´-dimethoxyphenyl)but-3-en-1-ol (compound D), (E)-1-(3´,4´-dimethoxy-phenyl)butadiene (DMPBD) and curcumin. For the group 1, the average amount of compound D, DMPBD and curcumin were 0.64 ± 0.23, 0.21 ± 0.11 and 0.12 ± 0.03 %W/W, respectively. For the group 2, the average amount of compound D, DMPBD and curcumin were 0.81 ± 0.22, 0.33 ± 0.17 และ 0.09 ± 0.02 %W/W, respectively. For the group 3, the average amount of compound D, DMPBD and curcumin were 0.25 ± 0.06, 0.31 ± 0.12 และ 0.20 ± 0.10 %W/W, respectively. For the group 4, the average amount of compound D, DMPBD and curcumin were 0.92 ± 0.14, 0.34 ± 0.12 และ 0.20 ± 0.03 %W/W, respectively. For the TLC fingerprint results, there were not much different in chromatogram pattern among the groups of Z. cassumunar. The major different was the amount of each active compound in some groups. After evaluation the analysis results, we found that sample number 90 and 110 from group 1 showed the high amount of compound D and DMPBD. In group 2, sample number 43 and 48 showed the high amount of compound D, DMPBD and curcumin. For group 3, all sample had low amount of compound D when compared to other groups but the amount of compound D were closed to group 1 and 2, except sample number 39 and 111. Group 4, all sample showed the high amount of compound D, DMPBD and curcumin especially number 115. When the amounts of active compounds among the groups were compared, group 2 and 4 showed the higher amount of active compounds than other groups especially compound D. In conclusion, sample number 20, 27, 36, 40, 43, 48, 90, 103,110 and 115 are the interesting varieties which have a high amount of active ingredients.