วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสำคัญ ความเป็นมาและพัฒนาการฟ้อนกลองตุ้ม การศึกษาองค์ประกอบและวิเคราะห์เอกลักษณ์ฟ้อนกลองตุ้มบ้านหนองแก้ว อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ โดยศึกษาจากเอกสารการสัมภาษณ์บุคคลที่ส่วนเกี่ยวข้องในด้านต่างๆ ตามวัตถุประสงค์ ผลการศึกษาพบว่า ฟ้อนกลองตุ้มเป็นฟ้อนที่เกิดขึ้นในประเพณีบุญบั้งไฟของชาวอีสาน ซึ่งมีจุดประสงค์ในการฟ้อนเพื่อเป็นการบูชาพญาแถน ที่เชื่อว่าเป็นผู้ที่บันดาลฝนให้ตกเพื่อการทำเกษตรกรรม เช่นเดียวกับฟ้อนกลองตุ้มบ้านหนองแก้ว อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ มีประวัติความเป็นมาตั้งแต่ ปีพ.ศ.2350-2550 ซึ่งพบพัฒนาการฟ้อนกลองตุ้มในด้านองค์ประกอบต่าง ๆ ได้แก่ 1.ท่าฟ้อน มีท่าฟ้อนอยู่ 2 ยุค คือ ยุคที่ 1 ประมาณปีพ.ศ.2350-2440 ซึ่งเป็นทาฟ้อนที่ไม่มีแบบแผน ยุคที่ 2 ตั้งแต่ปีพ.ศ.2440-2550 มีท่าฟ้อนทั้งหมด 3 ท่า คือ ท่าที่ 1 ท่าอัญเชิญ ท่าที่ 2 ท่าคำมั่นสัญญา ท่าที่ 3 ท่าเกี้ยว 2.ผู้ฟ้อน มีการเปลี่ยนแปลง 3 ช่วง คือช่วงที่ 1 อดีตกาล ใช้ผู้ชายทั้งหมด ช่วงที่ 2 ประมาณปีพ.ศ.2440-2520 ผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมในการฟ้อนกลองตุ้มกับผู้ชาย ช่วงที่ 3 ประมาณปีพ.ศ.2520-2550 ใช้ผู้หญิงฟ้อน 3.เครื่องแต่งกาย แบ่งออกเป็น 3 แบบ คือ แบบที่ 1 ผู้ฟ้อนเป็นผู้ชายมีการแต่งกายแบบโบราณ แบบที่ 2 ผู้ฟ้อนใช้ผ้าขิดพันรอบอก แบบที่ 3 สวมเสื้อสีขาว ในแต่ละแบบจะประกอบด้วยเครื่องแต่งกายดังนี้ ผ้าขิดใช้ 4 ผืน ได้แก่ ผืนที่ 1พันศีรษะ ห้อยชายผ้าลงด้านซ้ายมีความยาวประมาณ 15 เซนติเมตร ผืนที่ 2 ใช้เป็นสไบพาดจากไหล่ซ้ายเบี่ยงมาไขว้กันบริเวณสะโพกด้านขวา ผืนที่ 3 ใช้เป็นสไบพาดจากไหล่ขวาเบี่ยงมาไขว้กันบริเวณสะโพกด้านซ้าย ผืนที่ 4 มัดทับผ้าผืนที่ 2,3 บริเวณเอวแล้วผูกเป็นโบว์ ห้อยชายผ้าลงประมาณ 15 เซนติเมตร นุ่งผ้าโสร่ง ใส่ตุ้มเป 2 เส้น สวมซวยมือ 10 นิ้วและคล้องแขน-คล้องขา 4.เครื่องดนตรีมี 2 คือกลองตุ้มและพังฮาด