การวิจัยประกอบด้วย 2 ส่วน คือ 1) การสำรวจการผลิตและตรวจวิเคราะห์ค่าชีวเคมีเลือดของโคพื้นเมืองบนพื้นที่สูงของจังหวัดน่าน ทำการสุ่มสำรวจแบบแบ่งชั้นภูมิโดยกำหนดชั้นภูมิตามเขตป่าอุทยานของจังหวัดน่าน 4 แห่ง ได้แก่ อุทยานแห่งชาติดอยภูคา แม่จริม นันทบุรี และศรีน่าน พบว่า เกษตรกรมีการเลี้ยงโคพื้นเมืองลักษณะเดียวกัน กล่าวคือทำการปล่อยให้โคแทะเล็มในพื้นที่ป่าเขาโดยอิสระ โดยต้อนโคขึ้นไปปล่อยเลี้ยงบนภูเขาพื้นที่ป่าอุทยานในหน้าฝน เกษตรกรมีการจัดกลุ่มและแบ่งเวรกันไปตรวจตรา ดูแลตรวจสุขภาพ และนำเกลือไปให้โคกิน เมื่อถึงฤดูแล้งโคบางส่วนจะถูกนำออกมาจำหน่ายหรือนำไปปล่อยเลี้ยงในเรือกสวนไร่นา ค่าชีวเคมีเลือดบ่งชี้ว่าโคที่เลี้ยงบนพื้นที่สูงมีค่า hemoglobin, hematocrit, mean corpuscular hemoglobin, และ mean corpuscular hemoglobin concentration เมื่อเทียบกับโคในพื้นที่ราบ มีค่า blood urea nitrogen และ albumin ในช่วงฤดูแล้งต่ำกว่าช่วงมาตรฐานกำหนด แสดงว่าฤดูแล้งโคได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ ส่วนช่วงหน้าฝนแม้โคมีสภาพอ้วนเด่นชัดกว่าหน้าแล้ง แต่พบค่า aspartate aminotransferase ต่ำ และค่า platelet count ค่อนข้างสูง แสดงว่าโคอาจถูกรบกวนจากโรคพยาธิและการที่ต้องทนตากฝนที่ตกค่อนข้างชุกในฤดูนี้ 2) การเปรียบเทียบสมรรถภาพการเจริญเติบโต ค่าชีวเคมีเลือด และต้นทุนการขุนโคพื้นเมืองแบบปล่อยแปลงแทะเล็มอิสระในแปลงพืชอาหารหยาบคุณภาพปานกลางและแบบขังคอก โดยให้ต้นข้าวโพดหมักเป็นอาหารหยาบหลัก ซึ่งทั้งสองแบบเสริมด้วยอาหารข้นโปรตีนแตกต่างกัน 2 ระดับ (12 และ 14% โปรตีนหยาบ) พบว่า โคมีการอัตราการเจริญเติบโตที่รวดเร็วในช่วงแรกของการขุนต่อมาจะลดลง โคขุนในแปลงมีอัตราการเจริญเติบโตสูงกว่าโคขุนในคอก คือมีค่าเท่ากับ 558.14 ± 3.54 และ 439.67± 3.50 กรัม/วัน ตามลำดับ และมีการกินได้ของอาหารข้นต่ำกว่า คือมีค่าเท่ากับ 1.15± 0.15 และ 1.98± 0.15 กก/วัน ตามลำดับ เมื่อทำการเสริมอาหารข้น 12% โปรตีน ค่าชีวเคมีเลือดบ่งชี้ว่าโคเมื่อสิ้นสุดการขุนมีสุขภาพแข็งแรง สมบูรณ์ และไม่มีสัญญาณว่าขาดสารอาหารเมื่อเปรียบเทียบกับก่อนขุน และการขุนโคพื้นเมืองในแปลงหญ้าเสริมอาหารข้นแค่ 12% ทำให้มีต้นทุนการผลิตถูกกว่าและเป็นการขุนที่ทำให้เกษตรกรได้กำไร นอกจากนี้ยังอาจพัฒนาเป็นการขุนเพื่อผลิตเนื้อโคอินทรีย์ได้ในโอกาสต่อไป The research consisted of 2 parts of study. The first study was the surveying and examination of blood biochemical of Indigenous cattle rearing on highland in Nan province. The stratified random sampling was used to collect the data. The stratum was the area of the 4 National Forest Parks, which were Doi Phuka, Maecharim, Nanthaburi and Srinan. The results found the same pattern that farmer mostly were rearing cattle by allowing them go into forest park for free grazing during rainy season. Farmers were grouping together and took turns to investigation cattle herd in the forest. During investigation, farmers were examination herd health, and always took salt for feeding cattle. Some cattle were carrying back to field crop and some were sold to the market during the beginning of dry season. Blood biochemical values showed that highland indigenous cattle were higher hemoglobin, hematocrit, mean corpuscular hemoglobin, and mean corpuscular hemoglobin concentration than the low plain cattle. Blood urea nitrogen and albumin values during dry season were lower than reference range. This indicated that cattle intake low nutritional as a scarcity of roughage of dry season. Although cattle was obviously fat during rainy, but the low aspartate aminotransferase and high platelet count can indicated that cattle may be interrupted by plentiful of ecto- and endo parasites. The second study was determined for comparing performance, blood biochemistry and cost of production of fattening indigenous cattle. Two type of fattening due to allow free grazing in moderate quality grassland and keep in feedlot fed corn silage-base with both supplemented by 2 levels protein diets (12 and 14% crude protein). The result found that cattle gain rapidly during the beginning period of fattening (8 wks) and subsequence was lower. Cattle in grassland were higher gain than cattle in feedlot significantly when supplemented 12% CP concentrate (558.14±3.54 vs 439.67±3.5 g/d). In addition, grassland cattle were lower concentrate intake than feedlot cattle which were 1.15±0.15 and 1.98±0.15 kg/d, respectively. Blood biochemical of cattle before fattening showed that cattle were insufficient of nutrition and cattle showed healthy sign at the end of fattening as received sufficient nutrition. Fattening cattle in grassland with supplemented 12% CP was the lowest of production cost and can make benefit to farmer. Moreover, this kind of production can be developed to produce an organic beef for the next future.