แม่ฮ่องสอนมีความเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม มีภาพประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าเรื่องราวต่างๆ ผ่านช่วงเวลาอันยาวนาน ซึ่งสามารถรับรู้ได้อย่างชัดเจน ผ่านวัฒนธรรมการแต่งกาย ภาษา อาหาร ประเพณี และดนตรี นาฏศิลป์ ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น แต่จากกระแสนิยมและการเผยแพร่ทางสื่อ ได้ทำให้เศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวมีการขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีนักท่องเที่ยวเข้ามายังเมืองแม่ฮ่องสอนเพิ่มขึ้น ถึงแม้ว่าปัจจุบันเมืองแม่ฮ่องสอนยังคงความเป็นเมืองวัฒนธรรม สถาปัตยกรรม ศิลปกรรมต่างๆ ซึ่งค่อนข้างสมบูรณ์แต่หากไม่มีมาตรการป้องกัน สำหรับอนาคตอันใกล้เมืองแม่ฮ่องสอนอาจมีสภาพไม่ต่างจากเมืองอื่นๆ ที่ถูกกลืนด้วยกระแสนิยม ความเป็นตัวตนสูญหาย มาตรการป้องกันและการแก้ไขไม่สามารถบรรลุผล ก่อนที่เมืองแม่ฮ่องสอนจะถูกคุกคามด้วยสภาวการณ์เช่นนั้น ควรมีการดำเนินการ ด้วยมาตรการหรือเครื่องมือที่เหมาะสมต่อศักยภาพและบทบาทของเมือง โดยสามารถป้องกันปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งในปัจจุบันและอนาคตได้ พิพิธภัณฑ์มีชีวิต ถือเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่ง ในการอนุรักษ์และพัฒนาให้ทั้งเมืองและผู้คนอยู่ร่วมกันอย่างสมดุล มุ่งสร้างกลไกที่ผลักดันเศรษฐกิจชุมชนด้วยการส่งเสริมให้คนในชุมชนเคารพและตระหนักถึงแก่นแท้และความเป็นตัวตนทางวัฒนธรรมของเมือง โดยมีพื้นฐานจากความเข้าใจว่าทำไมเราจึงต้องอนุรักษ์ และเผยแพร่สิ่งเหล่านี้ ชุมชนต้องร่วมมือกันสร้างกฎระเบียบสำหรับการเป็นเมืองมรดกทางวัฒนธรรมมีข้อกำหนดและแนวทางของชุมชนที่ชัดเจนหรือส่งต่อให้คนรุ่นหลัง เพื่อให้แม่ฮ่องสอนเป็นเมืองอนุรักษ์ที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตดั้งเดิมผสานกลมกลืนได้กับแนวคิดสมัยใหม่ ซึ่งก็คือการพัฒนาที่ยั่งยืนนั่นเอง พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเป็นการจัดการเมืองที่ให้ความสำคัญต่อกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ในเศรษฐกิจระบบชุมชนที่สร้างกลไกสำคัญให้เมืองมีการเจริญเติบโตอย่างมีแบบแผน ไม่ก้าวกระโดด การพัฒนาวัฒนธรรมร่วมกับเศรษฐกิจชุมชน จะช่วยให้เป้าหมาย คือ เมืองมรดกทางวัฒนธรรม มีความยั่งยืนด้วยกระบวนการที่เกิดจากชุมชนในท้องถิ่น โดยมีกลยุทธ์และแนวคิดแผนปฏิบัติการของพิพิธภัณฑ์มีชีวิตเมืองแม่ฮ่องสอน ดังนี้ - กลยุทธ์การป้องกัน มีแผนปฏิบัติการที่รองรับ คือ นโยบายการจัดการเมืองด้วยข้อกำหนดและการควบคุมพื้นที่ - กลยุทธ์การจัดการ มีแผนปฏิบัติการที่รองรับ คือ การจัดการการท่องเที่ยวด้วยระบบชุมชนและศูนย์ประสานงานพิพิธภัณฑ์มีชีวิตเมืองแม่ฮ่องสอน - กลยุทธ์การพัฒนา มีแผนปฏิบัติการที่รองรับ คือ การพัฒนาและปรับปรุงสภาพแวดล้อมและองค์ประกอบของเมือง - กลยุทธ์การฟื้นฟู มีแผนปฏิบัติการที่รองรับ คือ การจัดการด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟูวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม แผนปฏิบัติการของพิพิธภัณฑ์มีชีวิตเมืองแม่ฮ่องสอน มีการจัดทำโครงการเพื่อรองรับแผนปฏิบัติการ โดยสาระสำคัญโครงการจะเป็นการป้องกัน ส่งเสริมการอนุรักษ์ และแก้ไขปัญหาที่จะเกิดขึ้น ส่งเสริมให้การจัดการและพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม หรือ “เมืองมรดกทางวัฒนธรรม” ได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งโครงการต้องเกิดขึ้นจากกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นสำคัญ ร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่น ภาคธุรกิจเอกชน และสื่อสารมวลชน จะทำให้พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเมืองแม่ฮ่องสอนมีความเป็นไปได้ในผลทางปฏิบัติ ที่จะส่งเสริมการอนุรักษ์และการพัฒนาเมืองให้ยั่งยืน