โครงการวัดไทยในกลันตัน: การปรับเปลี่ยนมิติทางสังคมและเศรษฐกิจของชุมชนชาวพุทธในรัฐมุสลิม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของวัดที่มีต่อชุมชนไทยในรัฐกลันตันทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง และสังคม งานวิจัยชิ้นนี้ได้มีการเก็บข้อมูลภาคสนามในชุมชนที่เป็นตัวอย่างการศึกษา ในอำเภอตุมปัต รัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย รวมทั้งรวบรวมข้อมูลจากหนังสือ เอกสาร และสื่อสิ่งพิมพ์ต่างๆ ทั้งที่อยู่ในประเทศไทยและประเทศมาเลเซีย จากผลการศึกษาสรุปได้วัดเป็นทั้งสถาบันทางศาสนาและสถาบันทางสังคมที่มีบทบาทสำคัญในการประดิษฐ์สร้าง ธำรงรักษา ปรับเปลี่ยน และถ่ายทอดอัตลักษณ์ของชุมชนไทยในรัฐกลันตัน วัดมีบทบาทสำคัญในการสร้าง “พื้นที่” ทั้งในเชิงการเมืองและวัฒนธรรมต่อชุมชนไทยในรัฐกลันตัน การบริหารจัดการและดำเนินกิจกรรมทางศาสนาของวัดและคณะสงฆ์ไทยมีส่วนสำคัญในการสร้างและค้ำจุนความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนไทยในรัฐกลันตันกับสถาบันต่างๆ ในสังคมไทย รวมทั้งมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างคนกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ที่อยู่ในรัฐกลันตันทั้งในมิติทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และประเพณีวัฒนธรรม ผลจากการศึกษาจะนำมาซึ่งความเข้าใจถึงการดำรงอยู่ของวัดและชุมชนไทยในบริบททางการเมือง เศรษฐกิจและสังคมในรัฐมุสลิม พร้อมทั้งเปิดมุมมองให้สังคมไทยได้เห็นและเข้าใจว่าสังคมมุสลิมที่เคร่งครัดอย่างในรัฐกลันตันนั้น คนต่างเชื้อชาติต่างศาสนาสามารถอาศัยอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุขได้อย่างไร อันจะสร้างความเข้าใจเพื่อการปรับเปลี่ยนทัศนคติของคนไทยในประเทศไทยที่มีต่อสังคมมุสลิม โดยเฉพาะในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ให้เป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น รวมทั้งยังเป็นการสร้างองค์ความรู้ในวงวิชาการที่อาจก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งต่อรัฐบาลไทยและมาเลเซียในแง่ของการนำองค์ความรู้ดังกล่าวมากระชับความสัมพันธ์โดยเฉพาะด้านวัฒนธรรมและการบริหารพื้นที่ชายแดนให้แนบแน่นยิ่งขึ้นด้วย The purpose of the project is to study the economic, political, and social aspects of the role of temples in Thai communities in Kelantan state. Field data were collected in sample study communities in Tumpat district of Kelantan state, Malaysia. Data from books, documents, and various print media from both Thailand and Malaysia were also gathered. From the results of this study, it may be said in summary that temples are both religious institutions and social institutions with an important role in the construction, maintenance, adaptation, and transmission of the identity of the Thai community in Kelantan. Temples have important roles in the construction of both political and cultural “space” for Thai communities in Kelantan. The administration and conduct of the religious activities of Thai temples and monks play an important part in building and supporting relationships between Thai communities in the state of Kelantan and various institutions in Thai society. They also have an important role in linking people of different ethnic groups living in Kelantan. This linking role has political, economic, social, and cultural dimensions. The results of this study will enhance understanding of the political, economic, and social contexts of the sustenance of Thai temples and communities in Kelantan. They will also open new perspectives from which Thai society can see and understand how people of different ethnicities and religions can co-exist normally and happily in a society of devout Muslims like the society of Kelantan. The understanding thus built will change for the better the attitudes of Thais in Thailand toward Muslim societies, above all those of the three border provinces of the South. It will also contribute to a body of academic knowledge of possible usefulness to the Thai and Malaysian governments, above all should they apply this body of knowledge to strengthening cultural relationships and the administration of the border area.