โครงการประสานความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนและเสริมสร้างสุขภาวะจังหวัด สุราษฏร์ธานี เป็นโครงการวิจัยที่เกิดขึ้นภายใต้ความร่วมมือและการประสานร่วมกันระหว่างภาค ประชาสังคม เอกชน นักวิชาการ และภาครัฐ โดยมีสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ให้ การสนับสนุนด้านงบประมาณดำเนินการ มีวัตถุประสงค์สามประการ ดังนี้ ประการที่หนึ่ง เพื่อ สร้างการเรียนรู้ร่วมกันของชุมชนในกระบวนการจัดเก็บข้อมูลและทำแผนชุมชนเพื่อแก้ปัญหา ความยากจนและเสริมสร้างสุขภาวะจังหวัดสุราษฏร์ธานี ประการที่สอง เพื่อหาแนวทางและการ สร้างกลไกความร่วมมือในการแก้ปัญหาความยากจนและเสริมสร้างสุขภาวะจังหวัดสุราษฏร์ธานี ประการที่สาม เพื่อประสานความร่วมมือในการจัดทำยุทธศาสตร์และแผนพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมของจังหวัดสุราษฏร์ธานี มีเป้าหมายเฉพาะให้เกิดการบูรณาการแผนในระดับตำบล อำดภอ และจังหวัด โดยเชื่อมโยงแผนการลงทุนและแผนพัฒนาจังหวัดให้สอดคล้องกับความเป็นจริง และ ความต้องการของพื้นที่ เกิดกลไกการเรียนรู้ร่วมกันทุกภาคส่วน คำถามงานวิจัยของโครงการนี้คือ เราจะสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐและประชาชนให้เกิดพลังได้อย่างไร เพื่อนำไปสู่การ แก้ไขปัญหาความยากจนและเสริมสร้างสุขภาวะจังหวัดสุราษฏร์ธานี มีการออกแบบโครงสร้าง กลไกการทำงานไว้ในลักษณะของการเชื่อมโยง ปฏิบัติการ และกำกับทิศทางการทำงาน ของ คณะทำงานทั้ง 4 คณะ ได้แก่ คณะกรรมการปฏิบัติงานระดับตำบล คณะกรรมการบริหารระดับ จังหวัด คณะกรมการปฏิบัติการะดับจังหวัดหรือสนับสนุนการปฏิบัติงานกลาง และคณะที่ ปรึกษา โดยแต่ละคณะจะมีบทบาทแตกต่างกันออกไป เช่น คณะกรรมการบริหาร และที่ปรึกษา ทำหน้าที่ดูแล กำกับ และเอื้ออำนวยให้การทำงานแก่คณะทำงานชุดปฏิบัติการทำงานได้สำเร็จ คล่องตัว ส่วนคณะทำงานระดับตำบลร่วมกับอาสาสมัครในหมู่บ้านและตำบลทำงานร่วมกับ องค์การบริหารส่วนตำบลอย่างเชื่อมโยง มีขั้นตอนการปฏิบัติงานใน 7 ขั้นตอน ได้แก่ การสร้าง ความเข้าใจกรอบคิดโครงการ การออกแบบกลไลการทำงานร่วมกัน อาทิ เช่นการเก็บข้อมูล อบรม วิทยากรกระบวนการ การถอดบทเรียน การติดตามและการประเมินผล เป็นต้น การบูรณาการงานใน 7 ประเด็น เช่น เกษตรอินทรีย์ การเงินชุมชน การจัดการทรัพยากรป่าไม้ การปฏิรูปที่ดินและการ พัฒนา เยาวชนกับการศึกษาทางเลือก การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ การจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่ง โครงการประสานความร่วมมือแก้ปัญหาความยากจนและสร้างสุขภาวะจังหวัดสุราษฏร์ธานี มีพื้นที่ ปฏิบัติการ 11 อำเภอ 17 ตำบล 155 หมู่บ้าน ได้แก่ ตำบลพรึพี ปากแพรก ดอนสัก ท่าชี เขาถ่าน เลม็ด ทุ่งเตา ท่าขนอน คลองน้อย (อ.ชัยบุรี) คลองไทร น้ำพุ บางงอน คลองน้อย (อ.เมือง) บางใบไม้ สมอทอง กะแตะ และคลองชะอุ่น ผลการดำเนินงาน จังหวัดสุราษฏร์ธานีมีการดำเนิการใน สองลักษณะ คือ หนึ่ง ใช้ข้อมูลบัญชีรับ-จ่าย ของครัวเรือน หมู่บ้าน และระดับตำบล ในการสร้าง การเรียนรู้ ทั้งนี้เพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนพฤติกรรมใหม่สู่การประหยัด ออม และรู้จักวางแผนชีวิต สอง ใช้ข้อมูลเชิงประเด็นเป็นแนวทางในการแก้ปัญหาความยากจน ข้อค้นพบจากการดำเนินงาน ตามโครงการ พบว่า ในระดับการใช้บัญชีครัวเรือน ปรากฏว่ามีครัวเรือนที่เก็บได้จำนวน 15% หรือ จำนวน 3,738 ครัวเรือน เก็บได้ 3,685 ชุด ตามข้อสรุปโปรแกรมมหิดล มีเพียง 1 ตำบล คือ ตำบล พรุพี ที่มีการทำบัญชีอย่างต่อเนื่อง 7 เดือนติดต่อกัน มี 2 ตำบล คือ สมอทองเลม็ด สามารถทำบัญชี อย่างต่อเนื่อง 6 เดือน นอกนั้นครอบครัวใช้เวลาบันทึกเพียง 3 เดือน มีการวิเคราะห์ข้อมูล ได้ จำนวน 11 ตำบล เกิดเป็นแผนกิจกรรม 5 ตำบล แผนกิจกรรมระดับอำเภอ เพียง 1 อำเภอ คือบ้านนา สาร ผลการวิเคราะห์บัญชีครัวเรือน เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ในระดับครัวเรือน จากวิถี เดิมที่ใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือย สุรุ่ยสุร่าย ไม่มีการวางแผนชีวิตในเรื่องความเป็นอยู่ เปลี่ยนตัวเองมาเก็บ หอมรอมริบ รู้จักประหยัด รู้จักการใช้จ่าย เป็นแบบอย่างแก่ครอบครัวอื่นได้ จำนวน 23 ครอบครัว หลังการวิเคราะห์ข้อมูลบัญชีครัวเรือน สิ่งที่เกิดขึ้นทั้งในระดับหมู่บ้านและระดับตำบล คือ การหา ทางออกร่วมกันในการแก้ปัญหาเศรษฐกิจระดับหมู่บ้าน และเศรษฐกิจระดับตำบล มีการวางแผน ร่วมกันระหว่างตำบลด้วยกัน โดยเฉพาะ การวางแผนการผลิตและการตลาด ของตำบล น้ำพุ พรุพี ทุ่งเตา เป็นต้น ในด้านการขยายผล พบว่า ตำบลพรุพี กระบวนการวิเคราะห์บัญชีรับ-จ่าย เกิดเป็น แรงบันคาลใจให้ทีมงานตำบลประยุกต์แนวคิด สู่การเกิด "กระปุกออมสินเพื่อน้อง" ร่วมมือกับ โรงเรียนพรุพีวิทยาคมเพื่อการขยายผล ไปสู่เยาวชนคนอื่น ๆ และมูลนิธิภูมิพลังชุมชนไทย ได้นำ แนวการปฏิบัติเชิงกระบวนการไปใช้เป็นแนวทางด้ารการปราบปรามยาเสพติด เป้นต้น ในระดับ การใช้ข้อมูลเชิงประเด็น กรณีประเด็นการปฏิรูปที่ดินเพื่อการพัฒนา พบว่า การใช้ข้อมูลบริบท และปัญหาเชิงประเด็น นำไปสู่การแก้ปัญหา มีการเจรจากับเจ้าหน้าที่รัฐ ในเรื่องการพิสูจน์สิทธิ ครอบครอง การทำประโยชน์ที่ดิน ชุมชนได้เรียนรู้เครื่องมือในการพิสูจน์สิทธิด้วยระบบ GIS GPS และ UTM เป็นต้น นำมาซึ่งการปักเขตแนวที่ดินที่ชัดเจน และเป็นไปได้ว่าในอนาคต ทางองค์กร บริหรส่วนตำบลจะออกข้อบัญญัติแนวเขตที่ดิน ส่วนกรณีประเด็นทรัพยากรชายฝั่ง ได้มีก่ วิเคราะห์ปัญหาร่วมกับ สกว. ภาคใต้ตอนบน เกิดเป็นแนวทางแก้ไขปัญหาการจัดการทรัพยากร ประมงชายฝั่งที่ชุมชนมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน การแก้ปัญหาข้อขัดแย้งระหว่างประมงพาณิชย์ กับ ประมงพื้นบ้าน เป็นต้น พลังแห่งความร่วมมือ จากกรณีหลากหลายตำบล ประชาชนส่วนใหญ่มี ความสนใจ กระตือรือร้นในการรับทราบข้อมูล การเข้สถึง การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ส่งผลให้ เกิดแผนกิจกรรมในหลายประเด็น อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีผลงานเกิดขึ้นแล้ว แต่ก็มีข้อจำกัดใน ด้านทักษะกระบวนการทำงานของผู้ประสานในทุกระดับ ข้ออ่อน ในการตั้งคำถามเพื่อการสืบค้น ปัญหา และการนำข้อมูลบริบท และข้อมูลเชิงประเด็นมาวิเคราะห์ร่วมกัน เพื่อความรอบด้านต่อไป ตลอดจน ข้ออ่อนเชิงการประสานการทำงานกับภาคีร่วมงานและวัฒธรรมการทำงานที่แตกต่าง ระหว่างภาครัฐและประชาชน จำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนและควรได้มีการพัฒนาเสริมทักษะและ ยกระดับเพื่อเสริมชุมชนให้เข้มแข็งต่อไป