การศึกษา เรื่อง มาตรการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินในเขตพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติและเขตพื้นที่ป่าไม้ มีวัตถุประสงค์โดยสรุป คือ เพื่อศึกษาปัญหาสภาพปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติและพื้นที่ป่าไม้ และเสนอมาตรการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติและเขตพื้นที่ป่าไม้ โดยใช้วิธีการศึกษาทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพโดยในส่วนของข้อมูลปฐมภูมิ คณะผู้วิจัยได้กำหนดพื้นที่ศึกษาใน 8 จังหวัด คือ จังหวัดแพร่ พิษณุโลก นครสวรรค์ อุทัยธานี สกลนคร มุกดาหาร สุราษฎร์ธานี และนครศรีธรรมราช ผลการศึกษาสรุปได้ว่าปัจจุบันทรัพยากรป่าไม้มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของประชาชนที่อาศัยอยู่รอบป่าโดยร้อยละ 73.8 ของประชาชนกลุ่มตัวอย่างมีการใช้ประโยชน์จากป่า เช่น การใช้ไม้เพื่อสร้างบ้านเรือน ฟืน เก็บของป่า ล่าสัตว์ เพื่อเป็นอาหารและขายเป็นรายได้ และพบว่าประชาชนได้รับประโยชน์จากป่าลดลงจากอดีตเนื่องจากป่าไม้มีความเสื่อมโทรมลงมากเมื่อเทียบกับ 10 ปีที่ผ่านมา อย่างไรก็ตาม สิ่งสำ คัญคือ ประชาชนที่อาศัยในเขตป่ากว่าครึ่งหนึ่งมองว่าตนไม่ได้อาศัยในเขตป่าและร้อยละ 68 ระบุว่าไม่มีเอกสารสิทธิในที่ดินและมี เฉพาะ ภบท. 5 สำหรับสภาพปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่าไม้ พบว่าเกิดขึ้นใน 2 ลักษณะหลัก คือ การลักลอบตัดไม้ และการบุกรุกเพื่อครอบครองพื้นที่ สำหรับปัญหาการลักลอบตัดไม้นั้นพบว่าส่วนใหญ่เกิดการลักลอบตัดไม้โดยคนในชุมชนแต่ไม่มีความรุนแรงมากนักเมื่อเปรียบเทียบกับคนนอกชุมชนโดยเฉพาะกลุ่มนายทุนซึ่งอยู่เบื้องหลัง นอกจากนี้ปัญหาการลักลอบตัดไม้ในบางพื้นที่เป็นสาเหตุหนึ่งที่นำไปสู่การบุกเบิกพื้นที่หลังจากไม้ใหญ่ถูกตัดไปแล้วซึ่งทำให้ง่ายต่อการจัดการพื้นที่เพื่อใช้ประโยชน์อย่างอื่น อีกส่วนหนึ่งคือการตัดไม้เพื่อใช้สอยในชุมชนโดยคนในชุมชนแต่ถือว่าไม่รุนแรงมากนัก ส่วนการบุกรุกเพื่อครอบครองที่ดินนั้นพบว่าไม่รุนแรงเหมือนในอดีตแต่ประเด็นสำคัญคือ การทับซ้อนของที่ดินป่าไม้และที่ดินทำกินอันเป็นผลสืบเนื่องจากการบุกรุกพื้นที่ป่าไม้ในอดีตและการดำเนินงานของภาครัฐที่ยังไม่สามารถหาแนวทางการแก้ไขปัญหาได้อย่างเป็นรูปธรรมและขาดประสิทธิผล ปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การบุกรุกพื้นที่ป่าไม้ดังกล่าวนั้น ประกอบด้วย 3 ปัจจัยหลัก คือ 1)ปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคม ได้แก่ ความยากจนและการขาดแคลนที่ดินของประชาชน การขาดเอกสารสิทธิในที่ดิน ขาดการพัฒนาอาชีพที่มั่นคง การแสวงหาผลประโยชน์ของกลุ่มนายทุน การเพิ่มขึ้นของประชากร และการขาดจิตสำนึกร่วมกันในการอนุรักษ์ป่าไม้ 2) ปัจจัยเชิงสถาบัน ได้แก่ ผลจากการปฏิบัติตามนโยบายและแผนของรัฐ และ ระบบการบริหารจัดการที่ขาดประสิทธิภาพ และ 3) ปัจจัยทางด้านสิ่งแวดล้อมทางกายภาพ เช่น การเกิดไฟป่า ผลจากการศึกษาครั้งนี้ นำมาสู่การจัดทำข้อเสนอมาตรการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติและพื้นที่ป่าไม้ ทั้งระดับนโยบาย และระดับปฏิบัติ โดยยึดหลักการดำเนินงานแบบบูรณาการ และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน โดยเฉพาะประชาชนในท้องถิ่น