ผลการศึกษาดัชนีความสดที่เหมาะสมของปูนิ่มโดยการติดตามการเปลี่ยนแปลงของปูนิ่มที่เก็บรักษาในน้ำแข็งพบว่า ดัชนีที่เหมาะสได้แก่ ค่า TVB-N ซึ่งมีปริมาณสูงขึ้นตลอดระยะเวลาการเก็บรักษา โดยมีความสัมพันธ์กับคะแนนความชอบโดยรวมของปูนิ่มสด (r? = 0.9343) ปริมาณ TBV-N ที่อยู่ในเกณฑ์คือน้อยกว่า 13.53/100 ก. และคุณลักษณะทางประสาทสัมผัสที่เหมาะสมในการใช้เป็นเกณฑ์ในการแบ่งชั้นคุณภาพความสดของปูนิ่มสด ได้แก่ ลักษณะของกระดองและลำตัว แลกลิ่นของปูนิ่มสด ส่วนคุณลักษณะที่เหมาะสมในการแบ่งชั้นคุณภาพความสดของปูนิ่มนึ่งได้แก่ ลักษณะเนื้อปู และกลิ่นของเนื้อปู การศึกษาวิธีการเก็บรักษาปูนิ่มที่เหมาะสมหลังการเก็บเกี่ยว สรุปได้ว่าปูนิ่มบรรจุในถุงพลาสติกที่เก็บรักษาที่ 4 ํซ มีอายุการเก็บรักษานาน 5 วัน เมื่อเก็บรักษาในน้ำแข็ง และในน้ำแข็งผสมน้ำสามารถเก็บรักษาได้นาน 6วันเท่ากัน แต่เมื่อคำนึงถึงลักษณะการบรรจุปูนิ่มที่ใช้อยู่ทั่วไปในเกษตกรจะบรรจุปูนิ่มในกล่องพลาสติกใส มีฝาปิด และใช้ลวดเย็บกระดาษเย็บให้ติดกัน จึงมีช่องว่างให้น้ำข้าไปในกล่องได้ ดังนั้นสภาวะการเก็บรักษาปูนิ่มที่เหมาะสมคือการเก็บในน้ำแข็ง The suitable freshness indicator for soft-shell mud crab was studied by monitoring the changes in soft-shell crabs packed in polyethylene bags which were kept in ice (ice: crab = 3:1) in a styrofoam box. The results showed that the most appropriate freshness indicator was TVB-N. The correlation coefficient (r?) between TVB-N and the overall acceptability score was 0.9343. The acceptable value of TVB-N was 13.53 mg/100 g. The sensory attributes for grading freshness of fresh whole soft-shell crabs were the appearance of shell and body and the odor of fresh soft-shell crab. For cooked soft-shell crab, the suitable attributes were the texture and odor. To study the appropriate method for post-harvest storage, soft-shell crabs were stored in polyethylene bags at 4 ํC, in ice and ice slurry. The results showed that the shelf life at 4 ํC was 5 days while in ice or ice slurry, it was 6 days. At present, most of the crabbers stored their soft-shell crab in clear plastic containers with lids sealed with staples which allow water to flow inside; therefore, it is recommended to store soft-shell crab in ice.