กำรศึกษำเชิงเศรษฐกิจของกำรใช้ประโยชน์เศษไผ่เหลือทิ้งในท้องที่ภำคเหนือมีวัตถุประสงค์ เพื่อให้ทรำบถึงรูปแบบต่ำงๆ ของกำรน ำเศษไผ่เหลือทิ้งไปใช้ประโยชน์ และน ำผลกำรศึกษำมำใช้เป็น แนวทำงและข้อมูลแก่ผู้ผลิตไม้ไผ่เส้น ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์จำกไม้ไผ่เส้น และผู้ที่สนใจในกำรท ำผลิตภัณฑ์ จำกเศษไม้ไผ่เหลือทิ้ง รวมทั้งน ำผลกำรศึกษำที่ได้มำใช้เป็นแนวทำงพัฒนำกำรวิจัยของภำครัฐ เพื่อสร้ำง มูลค่ำให้กับเศษไม้ไผ่เหลือทิ้งจำกกำรใช้ไม้ไผ่เป็นวัตถุดิบในอุตสำหกรรม โดยกำรสัมภำษณ์ ผู้ประกอบกำรในพื้นที่จังหวัดล ำปำงและแพร่ แบ่งออกเป็นผู้ผลิตไม้ไผ่เส้น จ ำนวน 13 รำย และผู้ผลิต ผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำกไม้ไผ่เส้น จ ำนวน 10 รำย รวมทั้งสิ้น 23 รำย ข้อมูลกำรสัมภำษณ์ผู้ประกอบกำร ประกอบด้วย กระบวนกำรผลิตไม้ไผ่เส้น กระบวนกำรผลิตผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำกไม้ไผ่เส้น แนวทำงกำรใช้ ประโยชน์เศษไผ่เหลือทิ้ง ปัญหำและอุปสรรค และข้อเสนอแนะ ผลกำรศึกษำพบว่ำ กระบวนกำรผลิตไม้ ไผ่เส้นประกอบด้วยขั้นตอนหลักต่ำงๆ ได้แก่ กำรเลื่อยตัด กำรผ่ำ กำรยิง และกำรตำก เพื่อผลิตไม้เส้น ตำมขนำดของผลิตภัณฑ์ที่ผลิต ผลจำกกำรสัมภำษณ์ พบว่ำ ข้อไผ่และขี้เลื้อย และเศษไม้ไผ่หลังผ่ำน ขั้นตอนกำรยิงหรือขี้ยิง เป็นเศษไผ่เหลือทิ้งที่ไม่สำมำรถน ำมำใช้ผลิตผลิตภัณฑ์จำกไม้ไผ่ได้ คิดเป็น 20 เปอร์เซ็นต์ และ 50 เปอร์เซ็นต์ โดยประมำณ ของน้ ำหนักล ำไม้ไผ่ที่ใช้ในกำรผลิต ตำมล ำดับ และพบว่ำ ปริมำณเศษไผ่เหลือทิ้งจะผันแปรตำมฤดูกำล โดยฤดูร้อนและฤดูหนำวจะมีปริมำณเศษไผ่เหลือทิ้ง มำกกว่ำฤดูฝน เนื่องจำกล ำไม้ไผ่สำมำรถหำซื้อได้ง่ำยกว่ำ เพรำะกำรขนส่งล ำไม้ไผ่ที่ใช้ในกำรผลิตไม้ไผ่ เส้นซึ่งน ำออกมำจำกป่ำธรรมชำติจะสะดวกกว่ำเมื่อเปรียบเทียบกับฤดูฝน และตลำดผู้บริโภคมีควำม ต้องกำรใช้ผลิตภัณฑ์จำกไม้ไผ่มำกกว่ำด้วย นอกจำกนี้ ปัจจัยอื่นๆ ที่มีผลต่อปริมำณเศษไผ่เหลือทิ้ง ได้แก่ ประสิทธิภำพของเครื่องยิง ชนิดและอำยุของล ำไม้ไผ่ และควำมช ำนำญของผู้ยิง แนวทำงกำรใช้ประโยชน์ เศษไผ่เหลือทิ้งของผู้ผลิตไม้ไผ่เส้นส่วนใหญ่ ได้แก่ กำรน ำข้อไม้ไผ่ขำยให้แก่โรงงำนผลิตอำหำรกระป๋อง และโรงงำนผลิตกระแสไฟฟ้ำชีวมวลในพื้นที่จังหวัดล ำปำง โดยขำยในรำคำ 0.50-0.70 และ 0.90 บำทต่อ กิโลกรัม ตำมล ำดับ และน ำข้อไม้ไผ่ไปเผำเป็นถ่ำน และขำยถ่ำนข้อไม้ไผ่ในรำคำ 2.50-3.00 ต่อกิโลกรัม ให้แก่ผู้ผลิตถ่ำนอัดแท่ง และให้ขี้เลื้อยแก่ผู้ผลิตถุงเชื้อเพำะเห็ดโดยไม่คิดมูลค่ำ ส่วนเศษไม้ไผ่หลังผ่ำน ขั้นตอนกำรยิงหรือขี้ยิง ผู้ประกอบกำรส่วนใหญ่น ำไปเผำทิ้ง ทั้งในพื้นที่ส่วนตัวและพื้นที่สำธำรณะโดยเผำ ในเวลำกลำงคืนที่มีลมค่อนข้ำงสงบซึ่งสร้ำงปัญหำกำรเกิดหมอกควันในพื้นที่ แต่ผู้ผลิตไม้ไผ่เส้นบำง รำยได้น ำเศษไม้ไผ่ส่วนนี้ขำยให้กับโรงงำนผลิตกระดำษไหว้เจ้ำในท้องที่จังหวัดแพร่ โดยขำยในรำคำ 0.45-0.50 บำทต่อกิโลกรัม ปัญหำและอุปสรรคของผู้ผลิตไม้ไผ่เส้น ได้แก่ แหล่งรับซื้อเศษไผ่เหลือทิ้งมี น้อย ขำดแคลนล ำไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัตถุดิบในกำรผลิตไม้เส้น อีกทั้งเศษไผ่เหลือทิ้งมีปริมำณมำกและถูกก ำจัด โดยกำรเผำซึ่งท ำให้เกิดปัญหำหมอกควันและมลพิษทำงอำกำศ และมีข้อเสนอแนะ โดยต้องกำรให้รัฐบำล ช่วยหำแหล่งรับซื้อเศษไผ่เหลือทิ้ง ต้องกำรให้รัฐบำลจัดสรรพื้นที่ในรูปของกำรเช่ำเพื่อใช้ประโยชน์ส ำหรับ กำรปลูกป่ำไผ่ และต้องกำรให้รัฐบำลหำแนวทำงแก้ไขเพื่อน ำเศษไผ่เหลือทิ้งมำใช้ประโยชน์และท ำให้เกิด รำยได้ ส ำหรับผลกำรศึกษำกระบวนกำรผลิตผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำกไม้ไผ่เส้นประกอบด้วยขั้นตอนหลักต่ำง ๆ ได้แก่ กำรเขย่ำขัดเสี้ยน กำรตัดปลำยและเหลำแหลม กำรขัดละเอียด และกำรคัดคุณภำพ ผลจำกกำร สัมภำษณ์ พบว่ำ เศษไม้ไผ่ที่ได้จำกกำรขัดเสี้ยน กำรตัดปลำยและเหลำแหลม และกำรคัดคุณภำพ เป็น เศษไผ่เหลือทิ้งจำกกระบวนกำรผลิตขั้นตอนนี้ คิดเป็น 5 เปอร์เซ็นต์, 2.85 เปอร์เซ็นต์, และ 4.61 เปอร์เซ็นต์ โดยประมำณ ของน้ ำหนักไม้ไผ่เส้นที่ใช้ในกระบวนกำรผลิต ตำมล ำดับ นอกจำกนี้ ปัจจัยอื่นๆ ที่มีผลปริมำณเศษไผ่เหลือทิ้ง ได้แก่ คุณภำพของไม้ไผ่เส้น ประสิทธิภำพของเครื่องจักร และควำมช ำนำญ ของผู้คัดคุณภำพผลิตภัณฑ์ ส ำหรับแนวทำงกำรใช้ประโยชน์เศษไผ่เหลือทิ้งของผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำก ไม้ไผ่เส้น ได้แก่ ส่วนใหญ่กำรน ำเศษไผ่เหลือทิ้งในขั้นตอนนี้ไปเผำทิ้งและหรือใช้เป็นเชื้อเพลิงส ำหรับกำร ก่อไฟหุงต้มในครัวเรือน และพบว่ำ ผู้ประกอบกำร ๑ รำย ได้เริ่มผลิตถ่ำนไม้ไผ่จำกเศษไผ่เหลือทิ้งที่ได้ จำกขั้นตอนกำรคัดคุณภำพ ปัญหำและอุปสรรคของผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำกไม้ไผ่เส้น ได้แก่ ไม้ไผ่เส้นมี ปริมำณไม่เพียงพอต่อกำรผลิตในฤดูฝน มีควำมจ ำเป็นในกำรซื้อไม้เส้นทุกขนำดแต่ผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่บำง ขนำดขำยได้ยำก วัตถุดิบเป็นไม้ไผ่เส้นที่มีอำยุน้อยท ำให้มีปริมำณเศษไผ่เหลือทิ้งมำกและถูกท ำลำยโดย มอด ขำดแคลนแรงงำน และผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่รำคำต่ ำ และผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่จำกไม้ไผ่เส้นมี ข้อเสนอแนะ ดังนี้ ต้องกำรให้ช่วยกันปลูกไม้ไผ่เนื่องจำกปริมำณล ำไม้ไผ่ซึ่งเป็นวัตถุดิบในกำรผลิตมีไม่ เพียงพอ ต้องกำรให้รัฐบำลสนับสนุนข้อมูลและเงินทุนในกำรผลิตถ่ำนอัดแท่ง และให้มีกำรรวมกลุ่มเพื่อ สร้ำงอ ำนำจต่อรองในกำรก ำหนดรำคำขำย ส ำหรับกำรด ำเนินงำนของภำครัฐนั้น กรมป่ำไม้ควรส่งเสริม ให้มีกำรปลูกสร้ำงสวนป่ำไผ่ เพื่อน ำมำใช้เป็นวัตถุดิบผลิตไม้เส้นแทนกำรใช้ไผ่จำกป่ำธรรมชำติแต่เพียง อย่ำงเดียว และน ำองค์ควำมรู้ในกำรปลูกและบ ำรุงสวนป่ำไผ่ของกรมป่ำไม้ไปส่งเสริมผู้ประกอบกำรที่มี ควำมสนใจ นอกจำกนี้ควรน ำผลศึกษำเสนอต่ออุตสำหกรรมจังหวัด และสิ่งแวดล้อมจังหวัด เพื่อหำแนว ทำงแก้ไขปัญหำจำกเศษไผ่เหลือทิ้งต่อไป