วิทยานิพนธ์ (สค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2539

จุดประสงค์ของวิทยานิพนธ์นี้ เพื่อศึกษาเกี่ยวกับ รูปแบบ เนื้อหา และบทบาทหน้าที่ของพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าว ทั้งก่อนและหลังการเปลี่ยนแปลง ตลอดจนศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างพิธีกรรมกับระบบนิเวศวิทยา โดยทำวิจัยสนามที่บ้านดงทอง ตำบลดงทอง อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร สนามวิจัยดังกล่าวนี้เป็นชุมชนชาวนา ระดับหมู่บ้าน (มี 202 หลังคาเรือน) การเก็บรวบรวมข้อมูลใช้เทคนิควิธีทางมานุษยวิทยาเป็นหลัก ได้แก่ การสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การสังเกตุทั่วไป การสัมภาษณ์ไม่เป็นทางการและการบันทึกสนาม ผลจากการวิจัยพบว่า 1. หน้าที่ของพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าว ทำให้เกิดความมั่นคงทางจิตใจ ในระดับครอบครัว 2. หน้าที่ของพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าว ทำให้เกิดความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ในระดับครอบครัว 3. หน้าที่ของพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าว ทำให้เกิดความมั่นคงทางสังคม 4. สภาพแวดล้อมของชุมชน ได้แก่ น้ำฝน ดิน สัตว์ และพืช มีผลต่อพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าว เพื่อสนองความต้องการในระดับครอบครัว และในระดับชุมชน 5. การรับนวตกรรมที่ไม่ใช่วัตถุ มีผลต่อการทำพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าวน้อยลง 6. การรับนวตกรรมที่เป็นวัตถุ มีผลต่อการทำพิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าวน้อยลง ในอนาคต พิธีกรรมเกี่ยวกับการปลูกข้าวมีแนวโน้มว่าจะลดลงเรื่อยๆ และชาวบ้านเลิกถือปฏิบัติในที่สุด นอกเสียจากว่าพิธีกรรมดังกล่าวจะเปลี่ยนแปลงหน้าที่ให้สามารถสนองความต้องการในระดับครอบคัวและระดับชุมชนได้ในสังคมสมัยใหม่