การศึกษาวิจัยเรื่องสถาปตยกรรมไตในดินแดนอารยธรรมลานนาตะวันออกซึ่ง
ประกอบด้วยจังหวัด เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน ในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์3 ด้าน คือ 1. ด้านการศึกษา
พัฒนาการของการตั้งถิ่นฐานและสภาพพื้นที่ปัจจุับันของชุมชนไตลื้อและไตใหญ่ 2. ด้านการศึกษา
มรดกทางวัฒนธรรมของชุมชนไต (ไต) ทั้งในส่วนที่เป็นรูปธรรม และนามธรรม 3. ด้านศึกษารูปแบบ
ของสถาปัตยกรรมประเภทอาคารศาสนาของชุมชนไตใหญ่ และไตลื้อ การศึกษาวิจัยในครั้งนี้ใช้
การศึกษาผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนทุกระดับ
 ผลของการศึกษาพบว่าพัฒนาการของการตั้งถิ่นฐานและสภาพพื้นที่ปัจจุบันของ
ชุมชนไตใหญ่มีพัฒนาการของการตั้งถิ่นฐานจากการเข้ามาเป็นพ่อค้าเร่ทําการค้าขายสืบเสาะแสวงหา
สินค้าเพื่อตอบสนองความต้องการและมีพัฒนาการต้อเนื่องในการเป็นผู้เช่ารับทําป่าไม้ซึ่งทําให้
กลายเป็นคหบดีเกิดการสร้างศาสนสถานและการบูรณปฏิสังขรณ์อาคารในพระพุทธศาสนาอาคาร
ในปัจจุบันยังพบอาคารที่สภาพค่อนข้างสมบูรณ์ที่วัดนันตาราม อ.เชียงคํา จ.พะเยา และที่วัดจอม
สวรรค์อ.เมือง จ.แพร่ แต่ไม่พบชุมชนซึ่งเป็นศรัทธาวัดที่เป็นเชื้อสายชาวไตใหญ่เป็นผู้อุปถัมภ์วัดใน
ปัจจุบัน ส่วนชาวไตลื้อมีพัฒนาการของการตั้งถิ่นฐานจากการกวาดต้อนเทครัว การหลบหนีภัย
สงคราม และการเสาะแสวงหาพื้นที่อุดมสมบูรณ์แห่งใหม่เพื่อตั้งถิ่นฐานตามคําสั่งของผู้ปกครองระดับ
เมืองและหมู่บ้าน
ในด้านการศึกษามรดกทางวัฒนธรรมด้านที่เป็นรูปธรรมสามารถแบ่งเป็น 2 ด้าน
ประกอบด้วยสิ่งที่อยู่ในอาคารแสดงออกด้วยรูปแบบทางสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมและสิ่งที่อยู่
ภายนอกงานสถาปัตยกรรมซึ่งแสดงออกด้วยการจัดกิจกรรมและประเพณีต่างๆ และในปัจจุบันมรดก
ทางวัฒนธรรมด้านที่เป็นซึ่งเกี่ยวข้องกับงานสถาปัตยกรรมยังพบว่าองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม
ยังคงมีความเกี่ยวข้องกับคติและความเชื่อซึ่งได้ถูกนํามาใช้ในการประดับตกแต่งอาคาร
ในด้านการศึกษารูปแบบของงานสถาปัตยกรรมพบว่าระบบการวางผังทาง
สถาปัตยกรรมไม่มีระบบแนวแกนที่ชัดเจนเน้นการจัดผังแบบเป็นมิตรมีรูปแบบอาคารผังสี่เหลี่ยม ตัวอาคารลักษณะทุ่มเตี้ย ช่องเปิดน้อย องคประกอบทางสถาปัตยกรรมมีความสอดคล้องกับคติความเชื่อ
รูปแบบงานศิลปกรรมแบบพื้นถิ่น และสัดส่วนทางสถาปัตยกรรมของผังอาคารจากการวิเคราะห์โดย
ใช้รูปทรงเรขาคณิตและความสัมพันธ์ของการเว้นว่างด้วยระบบสมดุลแรงแบบตารางพบว่ามีความ
งามแบบเต็มส่วนและแบบเศษส่วนในผังอาคารวิหารไตลื้อในเขตพื้นที่ทั้ง 4 จังหวัด